شما

مرکز مطالعات حکمت – دانش و فن معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی

مسجد منتل ؛ برنده بهترين طرح مسجد از رقابت اصلاحات طراحي دبي

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
مسجد منتل ؛ برنده بهترين طرح مسجد از رقابت اصلاحات طراحي دبي
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/10/13
مـنـــــــبـع : www.archdaily.com
تعداد بازدید : 271

گروه معماري بروكسل سپروت براي طراحي اين مسجد در سال 2010 برنده جابزه بهترين طراحي مسجد در رقابت طراحي براي اصلاحات دبي شده اند. كريستين فلوگل و دانيل اندرسون، طراحان اين پروژه، نياز اصلي عبادت در اسلام را مسجد و مناره دانسته اند و ساده ترين فرم يك مسجد و مناره آن را ايجاد يك حجم فشرده و يكپارچه دانسته اند.

 اين مسجد با تناسبات اوليه 26 X26 X52 به صورت عمودي ساختاربندي شده است. ورود به ساختمان با فضاهاي عمومي سرزنده شروع مي شود و با بالا رفتن در ميان يك باغ روحاني به نمازخانه ها ختم مي شود. مناره در بالاترين سطح سازه قرار دارد تا دسترسي بصري و كلامي آن به تمام جهات حفظ شده باشد. در داخل ساختمان، خطوط ريتمي بازيگوشانه و هارمونيك را ميان سايه و نور ايجاد مي كنند. خطوط عمودي روي نما، بياني از اعتماد به نفس را ساتع مي كنند.

متريال طلايي نما، بر كيفيت و قدرت تاكيد مي كنند و همانند پارچه اي در باد به سمت كعبه تعظيم ملايمي دارد. منحني روي نما به درون ساختمان امتداد مي يابد و فرم هاي طبيعي ورودي طبقه همكف را مي سازد.

در سطح همكف، شما با يك بازار بزرگ در تالاري بزرگ روبه رو مي شويد. مركز اطلاعات و دفتر مسجد در زير بالكن سططح اول قرار گرفته اند ؛ كتابخانه و تالار كنفرانس با دو فضاي مجزاي مطالعه در سطوح بالاتر واقع شده اند. باغ داخلي كه در ميان ساختمان قرار دارد، شامل يك كافي شاپ و پوششي غني از گياهان است و با يك آب نماي كوچك مزين شده است. سطح آب نماي آرام از ديد بالكن سطوح بالاتر همچون صفحه اي نيمه روشن ديده مي شود.

پله هايي كه بر نماي داخلي كار شده اند، دسترسي تمامي سطوح مسجد را با وضوخانه آن سهولت مي بخشند. از تراس سطح بالا، آب نمايي قرار دارد كه آب را بوسيله نرده هاي تراس به درون حوضچه كوچكي مي ريزد ؛ آب اين حوض نيز مي تواند براي گرفتن وضو استفاده شود. نمازخانه در بالاترين سطح داراي سه تراس مجزاست و مي تواند گنجايشي معادل 800 نمازگزار را در خود جاي دهد. در سطوح مياني، آپارتمان هايي با تراس هاي خصوصي، براي نمازگزاراني كه براي بازديد آمده اند، طراحي شده است.

ديواره هاي خارجي، از سيستم فريم هاي لوله اي، ساخته شده از بتن مسلح تشكيل شده اند. طبقاتبراي ثبات بيشتر، با سازه هاي فلزي به بدنه اصلي متصل و مهار شده اند. محور عمودي سازه اي بنا، آسانسور ها و تاسيسات فنني ساختمان را در بر ميگيرد و نيروي برشي سازه را جذب مي كند. نماي خارجي از پنل هاي طلايي براق تشكيل شده است كه بدون اتصال به هم، به عناصر شيشه اي عمودي متصل مي شوند. ديوارهاي داخلي با پنل هايي سفيد رنگ نما مي شوند تا با ايجاد فضايي يكپارچه و تاثير كمتر بر نمازگزاران، ادراك فضا را به تفسير و برداشت ناظران بسپارند.


باغ داخلي


نمازخانه


دياگرام فرم


برش عملكردها


ماكت طرح


جزئيات ماكت


تشريح عملكردها در طرح


پلان ها


دياگرام


دياگرام فضايي

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:53

مركز اسلامي ماساچوست

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
الحاقات مركز اسلامي ماساچوست از استوديو Ö ؛ تمايزي آشكار در برون و درون
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/10/15
مـنـــــــبـع : www.archdaily.com
تعداد بازدید : 118

طرح مركز فرهنگي، مسجد و نمازخانه استوديو Ö برنده رقابت طراحي الحاقات مركز اسلامي نيو انگلند، ماساچوست گشته است. اين طراحي كه از بيرون بسته است و در داخل، فضاهاي گسترده و وسيعي دارد؛ نمايي پيچيده از الگويي بتوني متشكل از پنل هاي قابل جا به جايي دارد كه بياني زيبا و هوشمندانه از بازي با سايه ها را ارائه مي دهد.

 اين حجم كه مي توانسته ابعاد و تناسباتي آزاد داشته باشد با هوشمندي بر روي ستون هاي بلند و باريكي چرخيده است و بوسيله يك پاساژ به حجم سابق مركز اسلامي متصل و به يك حجم منسجم مبدل شده است.

ورودي و پلكان موجود، به خوبي براي استفاده از هر دو ساختمان جديد و قديم، واقع شده اند. با اضافه كردن پله هايي بر روي باكس پلكان موجود و قرار دادن آسانسور، دسترسي به طبقه دوم ساختمان جديد به راحتي امكان پذير شده است. نورگيري پلكان از مناره نماديني تامين مي شود كه بر بالاي آن طراحي شده است. اين مناره به پلكان، حس فضايي آشنا و صميمانه اي مي بخشد و نور آن از پنجره هاي سقفي به راحتي تا پايين ترين پله را روشن مي كند.

طبقات ساختمان بر اساس جنسيت نمازگزاران تفكيك شده است؛ به طوري كه زنان از طبقه دوم ساختمان وارد مي شوند و مردان از طبقه اول. نورپردازي داخلي ساختمان به نوعي ست كه شما تفاوت فضايي ساختمان جديد را به خوبي حس كرده و وارد محيط شاعرانه و منحصر بفرد مي شويد. ساختمان جديد، كاملا رو به قبله ساخته مي شود، در حاليكه پوسته بيروني آن، تابع فرم قرارگيري ساختمان هاي مجاور است. نماي خارجي حجم، كاملا پوشيده است و تصوري از فضاي داخلي را منعكس نمي كند؛ اين امر يكي از دلايل موكد بر جدا شدن نمازگزاران در هنگام ورود به ساختمان از فضاي مادي بيرون است.

در ورودي بنا، جايگاه هايي براي قرار دادن كفش گذاشته شده است. بازشويي در طبقه دوم، اجازه نورگيري از پنجره هاي سقفي را به سطح اول مي دهد و فضا را با باغي داخلي؛ آزادتر و نوراني تر جلوه مي دهند. آب در نهري باريك در اطراف باغ در جريان است و صداي آن به تلطيف فضا كمك بسزايي مي كند. نمازخانه كه فضايي يكپارچه با نيم اشكوبي براي زنان است با خطوطي يكنواخت، نورپردازي شده است. ديوار نمازخانه رو به قبله قرار گرفته و منبري در سمت راست از ديوارها بيرون آمده است. ديوارهاي نمازخانه با الگوهاي سنتي اسلامي با ظرافت خاصي تزيين شده اند.

بتن متريالي فوق العاده براي ايجاد تنوع در بيان هاي متفاوت است. نماي خارجي اين سازه نيز از پنل هاي بتوني با طرح خطوط چوب ساخته شده است در حالي كه نماهاي داخلي به مراتب، صاف تر و در بعضي نقاط، صيقل يافته اند تا منعكس كننده نورهاي داخلي و پنجره هاي رو به باغ داخلي باشند. در قسمت هاي ديگر، براي منسجم بودن كار از الگويي شبيه خطوط توپوگرافي استفاده شده است. رنگ بندي هاي مختلف در نورپردازي نيز يكي از وجوه تمايز ميان طراحي داخلي و خارجي ساختمان است؛ گويي كه ساختمان از درون، بسيار ملايم تر و انعطاف پذيرتر به نظر مي رسد. ستون هاي زير بنا، علاوه بر ايجاد دسترسي هاي آسانتر به محيط هاي داخلي، ساختمان را همچون جسمي سبك و شناور تجسم مي كنند.


نمازخانه


سايت پلان


پلان همكف


پلان طبقه اول


پلان طبقه دوم


نما و برش


دياگرام گردش


كانسپت اوليه قرارگيري حجم

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:53

طرح مدیریت مصرف انرژی در پروژه های معماری و شهرسازی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

شامگاه جمعه 8دیماه 1391 مدیر مرکز مطالعات شما با مهندس بنی هاشم نماینده مردم مشهد و عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی دیدار نمود. در این دیدار که به میزبانی کانون کاد صورت گرفت مباحث مختلفی مطرح شد و در پی طرح موضوعات مهمی توسط مدیر مرکز مطالعات در حوزه انرژی و رابطه آن با معماری و شهرسازی و نقش مهم کمیسیون انرژی در مدیریت مصرف انرژی ، مقرر شد نظرات مرکز به آقای مهندس بنی هاشم ارائه گردد.

اعضای محترم سایت و سایر علاقمندان  میتوانند نظرات خود را حداکثر تا پایان هفته جاری 91/10/15 به نشانی  

 ا آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید   ارسال دارند.

بناهاي معماري و شهرسازي مشهد هيچ نشانه اسلامي ندارد

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در نشست شهرسازي مدرن و پست مدرن در مشهد :
بناهاي معماري و شهرسازي مشهد هيچ نشانه اسلامي ندارد
خراسان رضوي - مورخ چهارشنبه 1390/09/30 شماره انتشار 18011

هيچ نشانه اسلامي در معماري و شهرسازي بناهاي مشهد لحاظ نمي شود.به گزارش روابط عمومي جهاد دانشگاهي واحد خراسان رضوي دکتر حسين حاتمي نژاد عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در نشستي که در جهاد دانشگاهي مشهد برگزار شد در سخنراني با عنوان «شهرسازي مدرن و پست مدرن» با بيان اين مطلب گفت : ساختار مديريت شهرها در ايران همچنان به شيوه سنتي است .وي با بيان اين که اکنون فضاهاي گردشگري مشهد در معرض خطر است، افزود : مشهد ضمن حفظ هويت شهري خويش، حفظ مقررات پدافند غيرعامل و .. بايد يک مدل اسلامي مطلوب را به جهان عرضه کند.وي همچنين مدرنيته را خودباوري و تلاش براي بخردانه کردن هر چيز، شکستن و ويرانگري عادت هاي اجتماعي و باورهاي سنتي، عنوان کرد و افزود : مدرنيته همراه با پشت سر نهادن ارزش ها، حس ها، باورها و در يک کلام شيوه هاي مادي و فکري زندگي کهن است. وي مهم ترين ويژگي هاي شهرسازي مدرنيستي را به اعتقاد «ديويد هاروي» نظريه پرداز فضاي شهري، حول مفاهيم کارايي، کارکردگرايي و شخصيت زدايي عنوان کرد و گفت: هاروي در طراحي فضاي شهري، حس مکان و حس هويت را از بين برد و ارتباط ميان هويت و آسايش و آرامش را از هم گسست. ديدگاه او در طراحي شهرهاي مدرن، يکسان سازي و خلق فضاهاي متحدالشکل و گرايش غيرانساني يا ماشين محور است. دکتر حاتمي نژاد به مشکلات ناشي از شهرسازي مدرنيستي اشاره کرد و گفت: با گذشت نزديک به 80 سال از اجراي منشور آتن(1932) و پيشنهادهاي شهرسازي مدرنيستي، مشکلات اساسي شهرها همچون آلودگي محيط(زباله ، هوا و صدا)، نا امني، مشکلات دسترسي، بي هويتي محيط شهري، از هم پاشيدگي حس همبستگي محلي و حس شهروندي و احساس تنهايي روزافزون و رو به گسترش انسان در ميان ازدحام جمعيت شهري همچنان وجود دارد. وي زوال مراکز عمده شهري، زاغه نشيني و حاشيه نشيني هاي پردردسر، فاصله طبقاتي بين محلات فرو دست و فرادست، فرار روستاييان از روستاها به شهرها و زندگي در حاشيه شهر با فرهنگي متفاوت، بيکاري در شهرهاي بزرگ، وقوع جرم و جنايت هاي شهري، گسترش بيماري هاي عصبي و رواني و .. را از ديگر مصائب شهرسازي مدرن عنوان کرد. عضو هيئت علمي دانشگاه تهران، «يکسان سازي» را از ويژگي هاي شهرسازي مدرن عنوان کرد و گفت: در شهرهاي کوچک روابط چهره به چهره بيشتر و کنترل اجتماعي محسوس است؛ در نتيجه آسيب ها کمتر مي شود. اما در شهرهاي بزرگ با جمعيت زياد و اختلاف طبقاتي بسيار، انسان فراموش مي شود. در شهرهاي بزرگ افراد با انبوه سيستم هاي ارتباطاتي، در اوج بي خبري اند. شهرسازي مدرن سعي دارد مردم را از بي خبري درآورد.

فراخوان همکاری و قف مطلب برای سایت

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

سایت مرکز مطالعات حکمت دانش و فن شهرسازی و معماری ایرانی اسلامی -مرکز مطالعات شما - با نام لاتین IIUA.IR راه اندازی شد. منتظرارسال مقالات. مطالب. نقد معماری. خلاصه کتاب و ... و آثار ارزشمندتان هستیم. تیم تحریریه شما منتظر شماست. اثارتان را به ایمیل آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید بفرستید.

سایت رسما در جمعه 19 فروردین 1390 در ساعت 12.00 با گرامیداشت هیجدهمین سالگرد شهادت سید مرتضی آوینی  افتتاح شد. 

آخرین بروز رسانی مطلب در دوشنبه ، 2 خرداد 1390 ، 09:57

اسلام در معماری هم حرفی برای گفتن دارد؟

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
اسلام در معماری هم حرفی برای گفتن دارد؟
شنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۱ ساعت ۰۷:۳۵
 
معماری اسلامی، معماری فطری بشری یا به عبارت دیگر منطبق بر فطرت انسانی است. اما آیا در رابطه با معماری مدرن نیز چنین چیزی صدق می کند؟
به گزارش جهان به نقل از شبستان، نزدیک به سه دهه از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی می گذرد. در این مدت ایران اسلامی در بسیاری از زمینه ها، رشد و توسعه قابل قبولی داشته است اما یکی از زمینه هایی که همچنان در ابهام قرار دارد، موضوع معماری و شهرسازی اسلامی است. امروزه با وجود تاکید مکرر مسئولان اما همچنان سبک و سیاق حاکم بر معماری در کشور ما، بیشتر ماهیت غربی دارد و مانند اپیدمی همه جا فراگیر شده است. اما آیا به راستی می توان معماری اسلامی داشت؟ و یا معماری دوران اسلامی، واژه بهتری است؟ آیا اسلام به عنوان مکتبی که در همه زمینه ها راهبردهایی اساسی دارد، در معماری نیز حرفی برای گفتن دارد؟

معماری اسلامی منطبق بر فطرت بشری

آیت الله قرهی، موسس و متولی حوزه علمیه حضرت مهدی(عج) تهران که در زمینه هندسه شیخ بهایی و هندسه مظفر نیز تحصیلات عالیه دارد، در همین راستا به خبرنگار شبستان گفت: آنچه که در ابتدا باید به آن توجه کرد این نکته است که معماری اسلامی، معماری فطری بشری یا به عبارت دیگر منطبق بر فطرت انسانی است. اما آیا در رابطه با معماری مدرن نیز چنین چیزی صدق می کند؟

وی با بیان برخی از تفاوتهای موجود میان معماری اسلامی و معماری مدرن افزود: معماری های مدرن برخلاف معماری اسلامی به هیچ وجه با فطرت بشری همخوانی ندارد و پاسخگوی فطرت انسان نیست. «موضوع نور» یکی از مولفه ها و شاخصه های اصلی در تفاوت میان معماری اسلامی و معماری مدرن است. در معماری های اسلامی و دینی «بحث نور» البته نور طبیعی نه نور کاذب، از جمله مولفه های بسیار مهم است که نفشی بسیار تاثیرگذار در ساخت و سازها ایفا می کند. اهمیت نور، در دیگر ادیان و مکاتب مانند مسیحیت و بودا نیز دیده می شود. اما در معماری اسلامی به شکلی خاص و بسیار موثر مورد توجه قرار گرفته است.

مولفه های معماری اسلامی

آیت الله قرهی در تبیین مولفه های معماری اسلامی، با اشاره به نوع ساختار مساجد به عنوان نماد بارزی از اسلام و فرهنگ اسلامی تاکید کرد: در فرهنگ و تمدن اسلامی در ساختار مساجد، استفاده از نور طبیعی برای روشن کردن فضای مسجد بسیار مورد توجه بوده است. به گونه ای که روشنایی طبیعی مساجد تا حد امکان از نور خورشید و از طریق شیشه ها و در گذشته از طریق مناره های چهارگانه، تامین می شد. و این موضوع عاملی بود برای روح بخشییدن به انسان. مولفه دیگری که باید به آن اشاره کرد، مسئله سقف و «مدل سقفی» از جمله بلندبودن سقف ها در معماری اسلامی است. علاوه بر آن نوع چینش طاق ها و طاقچه ها نیز عامل روح بخش بودن بناها و ساختمان ها شمرده می شود.

این استاد حوزه و دانشگاه با تبیین و توضیح مفهوم مورد نظر از واژه مسکن گفت: مسکن یعنی جایی که برای انسان آرامش بخش است و این آرامش جنبه روحی و جسمی انسان، هردو را شامل می شود. و کاملا واضح است که جایی که روح انسان آرام نباشد جسم نیز به آرامش نمی رسد.

وی افزود: « هلن برن» در رابطه با معماری اسلامی می گوید « در قلب معماری اسلامی نمادهایی از آرامش بخشی به انسان دیده می شود» وی حتی کتابی با عنوان «معماری اسلامی» دارد که در آن جلوه هایی از این آرامش بخشی معماری اسلامی را تبیین می کند. « آرتور آبهام اف» که در رابطه با معماری ایرانی و آغاز عصر اسلامی نظریاتی دارد، در فصل سوم کتاب خود نکته ای را بیان می کند مبنی بر اینکه «مساجد، شهر خدا در دل شهرهای خاکی هستند» و در این بیان استدلال می کند که وجود قوس های فراوان و گوناگون در معماری اسلامی که از اصول لاینفک در ساخت مساجد است، حائز اهیمت و در بر دارنده مفاهیم خاصی است.

این محقق و صاحب نظر در زمینه هندسه و فیزیک تصریح کرد: ایوانهای داخلی، سردرها، گنبدها، محراب و شبستان ها در معماری اسلامی، همگی از جمله ابزارهایی هستند که در این سبک از معماری، روح زندگی را به انسان تزریق می کنند و این فیزیک با متافیزیک بشری سازگاری دارد. به واسطه همین موضوع معماری مذهبی و به خصوص معماری اسلامی، هیچگاه انسان را خسته نمی کند بلکه برعکس! مواقعی که انسان از همه چیز و همه جا خسته است، نفس همین نوع از ساختار و ورود به فضاهایی مانند مساجد، جدای از مباحث معنوی که در مساجد وجود دارد، عاملی است برای القای آرامش به انسان. به عیارت دیگر نفس این نوع از ساختار و معماری چنین تاثیری را در خود به همراه دارد.

آرامش بخشی؛ مولفه ای مهم در معماری اسلامی


وی با اشاره به آیات قرآنی در این زمینه یادآور شد: این که قرآن در سوره طاها می فرماید: «علی العرش استوی...» نکته خاصی را بیان می کند. وشاید بتوان اینگونه نتیجه گرفت که آیه به دنبال القای این مطلب به مخاطب است که عرش، قلب عالم است و ساختارهای اسلامی بخصوص مساجد، این حالت عرشی را از طریق نوع و نحوه معماری به انسان تفهیم می کنند. چرا که انسان می تواند مفهوم عرش را در قوس معماری های مذهبی، ایوانها، گنبد و شبستانها درک کند. این موضوع در صورتی که مورد توجه و تامل بیشتر قرار گیرد، بشر را از دغدغه های فکری که امروز به واسطه صنعت دامنگیر او شده می رهاند.

آیت الله قرهی در ادامه با بیان برخی آثار مخرب صنعت در زندگی انسان گفت: ما معتقدیم صنعت فی ذاته مطلوب است اما همین صنعت انسان را به تخریب روحی رسانده چرا که انسان به واسطه صنعت، فطرت خود را به فراموشی سپرده است. بشر براساس فطرت خود نیازمند مکانهایی است که به او آرامش دهد و خانه های قدیمی ما در ایران چنین ویژگی را دارا بودند. به عنوان مثال خانه های عباسیان در کاشان با نوع خاصی از معماری که شامل هشتی ها، مکانهای خاص ورودی به خانه، باغچه ها و سرداب ها و... هستند، آرامش را به اعضای خانه القا می کند. حتی امروز اگر شما به قسمتهای مختلف این خانه ها وارد شوید در کلیه قسمت های خانه اندرونی، بیرونی، حوضخانه و حتی سرداب، روح بخش بودن خانه را کاملا لمس می کنید و این در حالی است که سرداب معمولاً در زیرزمین است و انسان در جایگاه های تنگ و تاریک احساس خوشایندی ندارد اما نوع معماری اسلامی حتی در سردابها به گونه ای است که فرد را دچار احساسات ناخوشایند نمی کند.

معماری مدرن با نیازهای فطری انسان همخوانی ندارد

وی افزود: معماری اسلامی پاسخگوی فطرت و نیازهای فطری انسان است. اما معماری جدید آن آرامش را به انسان نمی دهد و گاه حتی برعکس، موجب سلب آرامش می شود. در معماری مدرن برای روشنایی و نوررسانی، از نورهای کاذب استفاده می شود. امروز متاسفانه با استفاده از هالوژنها، روز به روز به جای افزایش میزان نور، آن را کاهش می دهند و این کمبود نور باعث تخریب روح می شود چرا که انسان فی ذاته علاقمند به نور است (الله نورالسموات والارض). حتی قرآن نیز هنگام تمثیل خداوند با عنوان «ولی»، به موضوع خروج انسانها از ظلمات به نور تمثیل می زند

«الله ولی الذین آمنوا یخرجهم من الظلمات الی النور» این خروج از ظلمات به سوی نور دلالت بر این دارد که انسان اشتیاق به نور دارد منتها نور طبیعی. اما برعکس، نورهای کاذب، روح انسان را تخریب می کند به خصوص مواقعی که این نورها در قاب ها و هالوژنهای خاص تغییر داده و به صورت بسیار کم و دلگیر ارائه می شود که این سبک بیشتر در ساختارهای غربی همچون سبک فرانسوی و آلمانی دیده می شود.

این صاحب نظر در مسایل فیزیک تصریح کرد: انسان حتی برای خوب کار کردن و تولید بالا در دنیا نیز (به خصوص با توجه به نامگذاری سال به سال تولید ملی توسط رهبری معظم انقلاب) می بایست روحیه بالا داشته باشد و روحیه بالا در جایی حاصل می شود که آرامش وجود داشته باشد اما متاسفانه ساختمانها و معماریهای مدرن آرامش را از انسان می گیرند.

وی تاکید کرد: امروز حتی برخی از صاحب نظران عرصه هنر نیز اقرار دارند که وقتی برای ورود به فضای داخلی یک خانه از راههای پیچ و خم دار عبور می شود، مسئله «حیات خلوت و حریم بصری» خانه و خانواده رعایت شده و از سوی دیگر آرامش برای اهل خانه به ارمغان می آورد. این یک امر کاملا طبیعی و پذیرفته شده است که نوع پوشش افراد در داخل منزل با محیط بیرون متفاوت است. این موضوع و احترام به حریم خصوصی افراد، در هنر اسلامی مورد توجه است و لذا این راههای پیچ و خم دار که در معماری اسلامی برای ورود به فضای داخلی خانه استفاده می شد به این دلیل بود که در صورت ورود اشخاص، اعضای داخل خانه آرامش نسبی داشته باشند و به همین دلیل در خانه های قدیمی اندرونی و بیرونی ساخته می شد.

آیا طرح های خانه های قدیمی امروز هم قابل اجراست؟

آیت الله قرهی افزود: شاید کسی این شبهه را مطرح کند که امروز با توجه به کمبود زمین نمی توان به آن شیوه معماری کرد. اما این شبهه وارد نیست بلکه مشکل، ندانستن شیوه کار است. همچنان که در موضوع مسکن مهر ثابت شد که می شود و می توان؛ تنها نوع معماری است که متفاوت می شود. ما منابع فراوانی در اختیار داریم اما شیوه صحیح استفاده از آنها را نمی دانیم. از سوی دیگر آیا تمام اماکنی که امروز آباد شده قبلاً هم آباد بوده است؟ ما می توانیم نوع معماری اسلامی را حتی در طبقات بالاتر گسترش دهیم همانگونه که برخی از معماریهای اسلامی قدیمی مانند خانه های عباسی در ۵ طبقه ساخته شده است. بنابراین می توان با نوع معماری اسلامی به شیوه های مختلف آرامش را به زندگی ها بازگرداند.

وی تصریح کرد: موضوع مهم دیگر در معماری، رنگ است. رنگ می بایست با نور همخوانی داشته باشد به تعبیر دیگر همشینی رنگ با نور در معماری بسیار قابل توجه است. « هالی کاربن» در آثار خود با اشاره به عرفان ایرانی این مطلب را نیز بیان می کند که در عرفان ایرانی اسلامی به واسطه تابش نور و رنگهایی که در کاشیکاری ها وجود دارد، مانند رنگ آبی فیروزه ای یا سبزهای مغزپسته ای رمز و رازهای فراوان وجود دارد.

این استاد حوزه و دانشگاه یادآور شد: موضوع رنگ و نور به خصوص در فضاهای آموزشی بسیار مهم و بر میزان یادگیری موثر است. بنابراین معماری در یادگیری نیز موثر است و رنگ یکی از عوامل این اثرگذاری است. رنگ سفید نماد وجود مطلق و رنگ سبز نمادی از اهل بیت و رنگی نشاط آور و بشاش برای روح انسان است. در ساختار دنیا نیز نمونه عملی این مطلب دیده می شود. روح بخشی بودن و نشاط آوری بهار تا حد زیادی از این نشات می گیرد که انسان انواع رنگها و زیبایی ها را در بستری از رنگ سبز می بیند. چمن ها، درختان، برگها، سبزی های مختلف با میوه ها یی در انواع و اقسام رنگها انسان را به وجد می آورد. نقاشی هایی که در گذشته در ساختمانها کشیده می شد، گلهایی در زمینه سفید یا مغز پسته ای، نشانی برای ایجاد نشاط در مخاطب بود.

ویژگی خاص معماری اسلامی

آیت الله قرهی افزود: معماری و هنر معماری با هم متفاوت است؟ معماری اسلامی دارای شاخصه هایی است که آن را از سبک و سیاق های دیگر بناها جدا می کند. یکی از این ویژگی ها، هندسه علمی و عملی است. در معماری اسلامی هندسه علمی و عملی در کنار هم دیده می شود و این خود اثر خاص وضعی دارد.

شما اگر وارد مسجدی شوید که قبله آن متمایل به راست یا چپ باشد یعنی مستقیم نباشد، این موضوع در شما اثر روانی خواهد داشت چون انسان ذاتاً و به صورت ذاتی علاقه دارد که در مسیر مستقیم باشد.

وی در توضیح این مسئله گفت: نمونه همراهی و معیت هندسه علمی با هندسه عملی در معماری اسلامی را در مسجد شیخ لطف الله اصفهان کاملا می توان مشاهذ اختلاف زاویه در ورودی و صحن مسجد مسجد شیخ لطف الله در اصفهان توجه کنید.ده کرد. ورودی این مسجد تا قسمت صحن، که نماز در آن برگزار می شود ۴۵ درجه اختلاف زاویه دارد اما طراح مسجد (شیخ بهایی) به گونه ای بنای آن را طراحی کرده است که این اختلاف زاویه با پیچش های خاص ، کاملا جبران شده و در صحن مسجد قبله دقیقاً مستقیم است و این نکته ای است در معماری اسلامی که هندسه علمی و عملی توام با هم هستند.

موسس حوزه علمیه حضرت مهدی(عج) خاطرنشان کرد: گاه هنرهای ابداعی نیز در معماری وارد می شود که ممکن است برخی ورود این ابداعات و خلاقیت ها در معماری اسلامی را نپذیرند. اما باید توجه داشت که این هنرهای ابداعی، در صورتی که اساس و بنیان های معماری اسلامی را زیر سوال نبرد اشکالی نداشته و بسیار هم پسندیده است. امابه شرط اینکه با فطرت بشر منافات نداشته باشد. یعنی کسی مخالف ابداع و خلاقیت نیست یا اینکه بگوییم ما تصمیم داریم همچنان در شیوه های عصرهای گذشته زندگی کنیم اما با رعایت دو شرط ؛ نخست اینکه این ابداعات با فطرت بشری سازگار باشد و دوم اینکه اساس و مبنای معماری اسلامی را برهم نزند.

سازه ای از خشت اما ضد زلزله

وی با اشاره به نمادهای دیگری از معماری اسلامی در ساخت ضریح ها و حرم های ائمه و بزرگان دین افزود: نوع ساختار ضریح های مطهر ائمه و بزرگان قابل توجه است. به عنوان مثال نفس ۴ گوش بودن ضریح، خود عاملی برای جذب انسان است. نوع شبکه بندی ها، پنجره ها، مشبک بودن آنها همه با اصول و قواعد خاصی طراحی شده و تمدن حقیقی اسلام در موضوع معماری کاملا واضح و آشکار است.

آیت الله قرهی مقاوم سازی را از دیگر مولفه های معماری اسلامی برشمرد و گفت: مسئله مقاوم سازی نیز در معماری اسلامی کاملاً مورد توجه است. شیخ بهایی (رحمه الله) که علاوه بر مسجد شیخ لطف الله، ساختمان سازه «منار جنبان» اصفهان را نیز طراحی کرده، در طراحی این سازه مقاوم بودن ساختمان را کاملا مدنظر قرار داده است «منار جنبان» با خشت و آجر ساخته شده اما ضد زلزله است به عبارت دیگر در معماری اسلامی نوع چینش نیز مهم و مطرح است.

شهر اسلامی رویا یا واقعیت.روزنامه ایران.8/4/91

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

شهر اسلامي؛ رؤيا يا واقعيت

مهندس محمد هادی عــرفان

شهر، تغییر شکل یافته کلمه شار است.‌ کلمه ایرانی و نشانه‌ای از مدنیت دیرپای این سرزمین. هزاران سال است که شهر در فرهنگ این سرزمین وجود دارد و البته ساخته و پرداخته مي‌شود. اما کلمه شهرسازی به نظر بسیاری از اندیشمندان معاصر برگردان نه چندان امانتدارانه‌ای از urbanism است.‌ در كالبدشكافي اين كلمه مي‌توان گفت پسوند «ساز» برگرفته از بن مضارع ساختن است. در واقع پسوند ساز فی نفسه فعل امر بساز را با خود همراه و در خود مستتر دارد. لذا نگارنده از این کلمه نوعی حالت آمرانه و نگاه از بالا و بلکه تحکم را می‌فهمد. در واقع در این نگاه به کلمه می‌توان از شهرساز و شهرسازی معنایی یک جانبه دریافت نمود. معنایی که در متن خود نگاهی فرادستی به مردم دارد و مردم را فرودست و عامل مجری این روند می‌پندارد.
واقعیت آن که شهرسازی به همان معنایی که در ایران فهمیده و طی دوران پهلوی اول و دوم فهمیده و عمل شد، عملاً فعلی مستبدانه و ابلاغی بوده است.‌ به همین خاطر هم شابلون رضاخانی توسعه- یا به تعبیر ملاطفت‌آمیزتر، الگوی تهران- در کمتر از نیم قرن بر بدنه بافت‌های عمده شهرهای اسم و رسم‌دار ایرانی حک مي‌شود و هر شهری دارای بافتی مي‌شود منقطع و تکه تکه که البته بعداً بافت فرسوده می‌خوانندش.
به این اقدام معمولاً می‌توان میدان یا میدان‌هایی و چهار یا 6 خیابان به هم رسیده را هم افزود. این الگو از همدان تا بیرجند قابل مشاهده است. در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی، بازگشت به خویشتن با اقبال مواجه است لذا اصطلاحاتی مانند معماری ایرانی و.‌.. کم کم در فضای بعد از انقلاب رونق افزون‌تر از گذشته‌ای پیدا می‌کند. اما ترکیب شهرسازی اسلامی یا شهرسازی اسلامی- ايراني ترکیب نوساخته‌ای است و با وجود این که هم اکنون چند سالی است برخی دانشگاه‌ها در کشور به تربیت دانشجوی شهرسازی اسلامی مشغول هستند ولی هنوز هم می‌توان بر روی چیستی این مفهوم به بحث نشست. بماند که اساساً بحث شهرسازی اسلامی یکی از بحث‌های داغ و روز اندیشمندان و حکمرانان جهان اسلام است و تلاش‌های وسیعی در این زمینه در مالزی، عربستان و یوگسلاوی زودتر از ایران شروع شده است.‌ در فضای فعلی کشور می‌توان صاحبان فکر و قلم در این زمینه را در چند اردوگاه فکری تقسیم‌بندی نمود. عده‌ای از اندیشمندان آشکار و پنهان، اساساً قائل به این ترکیب نیستند و البته ادله‌ای هم برای خود دارند. مثلاً یکی از این بزرگان در مورد معماری اسلامی هم نگاهی انکارآمیز داشت و دلیل می‌آورد که وقتی معماری و شهرسازی مسیحی نداریم، طبعاً معماری و شهرسازی اسلامی هم معنا ندارد. عده‌ای دیگر از اندیشمندان با الهام از آرای دكتر سیدحسین نصر، نگاهی تأویلی به معماری و شهرسازی اسلامی دارند. شاید بتوان مرحوم آنه‌ماری شیمل و تیتوس بورکهارت را هم جزو این دسته افراد دانست.‌ این نحله فکری بیشتر از باور به دین خالص؛ باور به نوعی برداشت باطنی و مکاشفه‌ای از دین دارد. لذا برداشت‌های عرفانی و آغشته به رؤیا و الهام و اشراق به دین و معماری دینی اسلام دارد و سعی دارد با مکاشفه و تأویل برای معماری اسلامی به معنایی توحیدی برسد. این نگاه به احتمال زیاد زاویه‌ای جدی با قرائت ائمه معصومین (ع) از دین دارد.‌ نوعی عرفان صلح‌جو که با قدرت و سلطان میانه خوبی دارد و سعی دارد سوسویی از معرفت را در حاشیه مجالست با قدرت سیاسی به نمایش بگذارد. سنت‌گرایی و احترام فوق‌العاده به هر آنچه از گذشته باقی‌مانده از ویژگی‌های این رویکرد است.
دسته دیگری از اندیشمندان این حوزه نگاهی کاملاً کالبدی به موضوع دارند. یعنی تعریف و پسوند اسلامی را به معماری و شهرسازی پذیرفته‌اند و بدون قائل بودن به هیچ تأویلی دقیقاً به دنبال ثبت و کشف روابط فضایی، تکنیک‌های اجرایی، نسبت‌های هندسی و.‌.. در آثار باقیمانده حکومت مسلمانان هستند. مرحوم پوپ از موفق‌ترین افراد در این زمینه است. ارنست کونل و تا حدی استاد کرامت‌الله زیاری را می‌توان جزو این دسته دانست. مهم‌ترین کوشش‌های این طیف بر کشف روابط عملکردی فضاها و بناها مصروف شده و نتایج جالب توجهی هم از تحقیقات‌شان به دست آمده است. چهارمین دسته از اندیشمندان علاقه‌مند به موضوع شهرسازی و معماری اسلامی، کسانی هستند که نگاهی کاملاً مرمتی و میراثی به موضوع دارند. یعنی جنبه حفظ و احیا و مرمت برایشان اولویت دارد. برخی از آنان هنوز هم دغدغه‌هایشان در مقیاس معماری است و برخی نگران بافت‌های شهری آن هم در مقیاس شهرسازی هستند. شاید بتوان مرحوم دکتر باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی را به نوعی جزو این گروه دانست.
مثلاً ایشان در تحلیل مسجد جامع كبير يزد بر جزئیات واقعی بنا متمركز بود و کمتر به سراغ تأویل‌ها و برداشت‌های شبه عرفانی می‌رفت. هر آنچه می‌گفت، بر اساس آنچه می‌دید، بود.‌ لذا مباحثی که مطرح می‌نمود، کاملاً آکادمیک و قابل بررسی بود. پنجمین گروه علاقه‌مند به موضوع را می‌توان مدیران اجرایی دانست.‌ کسانی که عموماً مدرک مهندسی دارند.‌ به خاطر خصلت روحیه مهندسی بشدت نتیجه‌گرا و دوستدار تکنولوژی هستند لذا از طرفی علایق فرهنگی‌شان آنها را وا می‌دارد تا از پسوند اسلامی در موقعیت‌های مناسب استفاده کنند و از طرف دیگر روحیه اجرایی، غیر تأویلی، غیر فلسفی و غیر عرفانی‌شان و طبیعت نتیجه‌گرای موقعیت شغلی‌شان باعث مي‌شود که وارد موضوع شهرسازی و معماری اسلامی شوند و تا از آنان در مورد موضوع سؤال مي‌شود، به سراغ مصداق‌هایی مانند کاشی و طاق و قوس مي‌روند. البته این فی نفسه نه حسن است و نه عیب.‌
ششمین گروه کسانی هستند که نه برای معماری و شهرسازی بلکه در قالب پارادایم فکری آشکارا دینی به سراغ موضوع آمده‌اند. تعابیر محدود اما عمیق شهید سیدمرتضی آوینی یکی از بهترین مصداق‌های این نوع نگاه است. اخیراً نیز حضرت آیت‌الله جوادی آملی و برخی دیگر از بزرگواران وارد مبانی عمیقی از موضوع شده و اشاراتی داشته‌اند. حضرت آیت‌الله مکارم شيرازي نیز اخیراً در پاسخ به استفتائات برخی از مهندسان معمار و شهرساز، افق جدیدی را در نگاه دین به مقوله معماری و شهرسازی گشوده‌اند که جای تقدیر دارد.
شاید نتوان هنوز به قاطعیت از گفتمان شهرسازی اسلامی یا شهرسازی و معماری اسلامی- ايراني صحبت کرد. به گمان نگارنده؛ استفاده از کلمه‌هایی مانند اسلامی در پیامد کلمه‌هایی تخصصی مانند شهرسازی و معماری اگر به خوبی کاویده و تدقیق نشود بیش از حسن، ممکن است آفت به همراه داشته باشد. به هر حال موارد زیر در تبیین مؤلفه‌های شهر اسلامی می‌بایست روشن شود:
1- می‌دانیم که غیر از 11 سال حکومت نبوی و چهار سال حکومت علوی و تنها چند ماهی حکومت کوتاه امام حسن مجتبی(ع) هیچ‌گاه معصوم در رأس حکومت نبوده است.‌ لذا تعبیر پیشنهادی شهر مسلمانان شاید به واقعیت نزدیک‌تر از کلمه‌هایی شبیه شهر اسلامی باشد.
2- شهر اسلامی یک رؤیاست؟ یک چشم‌انداز است؟ یک مطالبه است؟ یا یک واقعیت؟ این باید با گفت‌وگوی بین اندیشمندان روشن گردد. چرا که هم اکنون برخی از اشخاص از این کلمه به مثابه یک آرزو یاد می‌کنند و برخی آن را به عنوان یک ضرورت مي‌بينند. برخی هم آن را حتی مصداقی برای شهرهای مذهبی‌مان به کار می‌برند. حتی در برخی رده‌های اجرایی تمایل به استفاده از پسوند اسلامی آنقدر شایع است که به ترکیبات نیمه طنزی مانند پارک اسلامی هم اشاره مي‌شود!
3- بین شهرسازی و معماری اسلامی- ايراني و شهر اسلامی باید فرق قائل شد. می‌توان شهرسازی اسلامی داشت اما شهر اسلامی به عنوان یک چشم‌انداز باقی بماند و ما به دنبال یک مصداق مشخص از آن در عالم واقع نگردیم. در همه شهرها به هر حال تکدی‌گری، انواع جرائم ممنوع و حرام و بسیاری از اتفاقات می‌افتد که عملاً باعث مي‌شود عنوان شهر اسلامی برای شهرهای ما غیرقابل مصرف شود. می‌توان بر اساس آموزه‌های دین مقدس به سمت شهرسازی و معماری اسلامی و یا با قید مناسب‌تر اسلامی- ايراني رفت و البته کیفیت محیط‌های شهری را ارتقا داد اما ادعای شهر اسلامی ادعایی سنگین و بزرگ است و اگر همین طور بی محابا مصرف شود، شاید ارج و قرب موضوع هم مخدوش شود.
* پژوهشگر معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی، مدیر مرکز مطالعات حکمت دانش و فن شهرسازی و معماری اسلامی- ايراني (شما) و دبیر همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری (خرداد1391)

گزارش تصویری همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 گزارش تصویری همایش را می توانید از بخش گالری تصاویر سایت مشاهده نمائید.

گزارش کامل نخستین همایش ملی جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری با سخنرانی دکتر ولایتی استاندار خراسان و استاد جلالی و نایب رییس سازمان نظام مهندسی ساختمانی خراسان

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

با پیام آیت الله حسینی زنجانی؛

نخستین همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری آغاز به کار کرد

نخستین همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری با پیام آیت الله سید محمدعزالدین زنجانی از علمای برجسته حوزه علمیه خراسان برگزار شد.

 نخستین همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری با پیام آیت الله سید محمدعزالدین زنجانی، از علمای برجسته حوزه علمیه خراسان و با حضور آیت الله معصومی، عضو مجلس خبرگان رهبری، در تالار همایش‌های دانشگاه آزاد اسلامی مشهد برگزار شد.

در این همایش، علی اکبر ولایتی، مشاور عالی مقام معظم رهبری، محمود صلاحی، استاندار خراسان رضوی، عرفان، دبیر همایش و جلالی، نماینده دفتر تبلیغات اسلامی خراسان به ایراد سخنرانی پرداختند.

عرفان، دبیر نخستین همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری، در این همایش گفت: همه گروه‎های معماری مشهد و علاوه بر آن دانشگاه‌های تربت و کاشمر در این همایش همکاری کرده اند و این همایش کوشیده است که نهادهای فنی و دارای دغدغه ای را وارد همکاری کند.

وی افزود: مقام معظم رهبری می فرمایند «معیارها باید همین مطالبی باشد که عرض کردم؛ نشانه های اسلام در شهر باید محسوس باشد و فرهنگ و معماری ایرانی باید در آن متجلی شود، معماری ایرانی یعنی همین معماری دوره های تمدنی اسلامی ایرانی ما».

وی در ادامه به قرائت پیام آیت الله سید محمد عزالدین حسینی زنجانی پرداخت و بیان کرد: آیت الله زنجانی در بخشی از پیام خود می فرمایند «اسلام که خاتم ادیان است همواره دستوراتی دارد و می فرماید خداوند رحمت کند هرگاه بنده عملی را انجام داد در محکم کاری آن بکوشد، البته زیبا سازی مورد تأکید است و در روایات آمده است که خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد».


هشدار دکتر ولایتی نسبت به توسعه معماری بی هویت در کشور

 مشاور عالی مقام معظم رهبری اظهار داشت: شهرهای ما به خصوص شهر تهران در بخش های جدید، هیئت نظارت اسلامی ایرانی ندارد، اگر به داد شهرهای کشور نرسیم آن وقت عصر ما بی هویت ترین معماری در تاریخ ایران می شود.

دکتر علی اکبر ولایتی، مشاور عالی مقام معظم رهبری گفت: هر انسانی دارای هویت است و با آن هویت شناخته می شود، در حقیقت شناسنامه هر فرد همراه او است و این نشان می دهد که این انسان اهل کجا و متعلق به چه حوزه جغرافیایی و فرهنگی است؛ همچنین هر بخشی از زمین کشور، شهر و منطقه دارای هویت خاص خود می باشد. برای همین باید بدانیم که شناسنامه شهرهای ایران چیست و آیا شهرسازی که داریم نشان دهنده هویت اسلامی ایرانی ما هست یا خیر؟

وی ادامه داد: ما در ایران به هر ساختمانی قدیمی که برسیم، اگر یک مقداری شناخت داشته باشیم می توانیم تشخیص دهیم که این معماری مربوط به کدام عصر است و این بدین جهت است که معماری های گوناگون متناسب با دیدگاه های افراد در قرون مختلف بوده است.

دکتر ولایتی در بخش دیگری از این همایش عنوان داشت: بسیاری از علوم باید در یک کشور، به مرحله ای از تکامل برسد تا در در معماری آن کشور لحاظ شود، به همین دلیل در معماری تاریخ تمدن اسلامی اوج معماری قرن‌9 تا دوازده است در حالی که علم ریاضی قرن های سوم و چهارم، علوم تجربی قرن‌های چهار، پنج و شش و ادبیات قرن‌های پنج، شش و هفت و عرفان عملی در قرون سه و چهار است.

 وی ادامه داد: هنر و مجموعه های هنری در مجموعه اجزای فرهنگ و تمدن اسلامی دیررس تر است و دارای توجیه منطقی است.

وی نیز بیان کرد: معماری در بین اجزای تمدن اسلامی جزو دیررس‌ترین اجزای تمدنی به لحاظ سیرتکاملی است.

مشاورعالی مقام معظم رهبری تأکید کرد: باید در جمهوری اسلامی شهرهای را آسیب شناسی کنیم؛ می توان به جرأت گفت که شهرهای ما به خصوص شهر تهران در بخش های جدیدی که ساخته شده، هیئت نظارت اسلامی ایرانی ندارد، در حالی که اگر ما به پاریس برویم هر خیابانی یک شناسنامه دارد و هر فردی اگر می خواهد ساختمانی بسازد باید حتما طبق آن شناسنامه عمل کند؛ ولی شهرهای ایران اینگونه نیست اگر به داد شهرهای کشور نرسیم آن وقت عصر ما بی هویت ترین معماری در تاریخ ایران می شود، یعنی اگر به خیابان های شهرهایی که تازه ساخته شده مراجعه کنیم هیچ نشانی از هیچ منطقه ای حتی از شهرهای اروپایی هم ندارد، و یک مجموعه در هم ریخته و در هم تنیده نتیجه معماری امروز ما شده است.

وی با بیان این که علم با اسلام مغایر نیست اما نوع دیدگاه وجهان بینی متفاوت است، بدین معنا که آیا انسان اشرف مخلوقات است یا یک باکتری تکامل یافته، تشریح کرد: این نوع نگاه به انسان نشان می دهد که اسلام با تمدن ها و فرهنگ ها برخورد مسالمت آمیز داشته و ما امروز دارای تمدن اسلامی هستیم و این یعنی اسلام جهان شمول است و با جامعیت می نگرد، بدین دلیل این عوامل باعث پویایی و حرکت اسلام شده است.

وی افزود: این جزو ویژگی های اسلام است که معماری های ما در مساجد، مدارس و مقابر می تواند متبلور شود.

ولایتی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به برخی از ویژگی های میدان نقش جهان اصفهان، گفت: در ساخت میدان نقش جهان به مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و دینی توجه شده است؛ به عنوان مثال ارتفاع مناره‌ها و گنبد در مسجد اما از ارتفاع ساختمان عالی قاپو بیشتر است و یا این که عالی قاپو و بازار پنجاه درصد و مسجد اختصاصی و عمومی پنجاه درصد دیگر میدان امام(ره) را تشکیل می دهند و همچنین مسجد عمومی بزرگتر و بلندتر از مرکز سیاست است.

وی نیز خاطرنشان کرد: یکی از جهانگردان که در عصر صفویه به اصفهان سفر کرده بود در سفرنامه خود می نویسد « ما در اروپا می گوییم که فلان میدان زیباترین است اما من میدان نقش جهان را که دیدم می گویم این میدان نقش جهان از آن چیزی که ما در ونیز داریم زیباتر است».

مشاورعالی مقام معظم رهبری در مثالی دیگر بیان کرد: درب مسجد شیخ لطف الله به سمت مشرق است و هنگامی که انسان می خواهد وارد مسجد شود و در مقابل قبله بایستد باید نزدیک به 130 درجه بچرخد، اما معماران آن زمان مسجد را به گونه‌ای ساخته اند که انسان متوجه این چرخش نمی شود و تا وارد می شود خود را مقابل قبله می بیند؛ همچنین نور پردازی آن به گونه ای است که منافذ گنبد از بیرون نا معلوم است در حالی که فضای مسجد از طلوع فجر تا غروب آفتاب با وجود آن منافذ نیاز به نور ندارد.

وی در پایان اظهار داشت: ساختن اصفهان جدید در زمان صفویه در کنار اصفهان قدیم باعث خراب شدن شهر قدیم اصفهان نشده است، بلکه به گونه ای در کنار آن ساخته شده که تفاوتی محسوسی دیده نمی شود و این شهرسازی مسنجم در تاریخ شهرسازی جهان وجود ندارد؛ این شهرسازی هم هویت اسلامی، ایرانی و و هم شکل کمال یافته است. شکل پیشرفته معماری اسلامی ایرانی پس از تکامل یافتن حوزه های علمی و هنری است.

 

عینی‎سازی تکنولوژی غرب به فراموشی معماری ایرانی اسلامی می‎انجامد

 استاندار خراسان رضوی اظهار داشت: تکنولوژی غرب در معماری نباید جایگزین معماری اسلامی شود؛ از این رو شایسته نیست الگوی دیگران را بدون بومی سازی در کشور اجرا کنیم.

محمود صلاحی، استاندار خراسان رضوی، گفت: یادآوری داشته ها، علوم رسوم و آن چه به عنوان میراث فرهنگی یک ملت موجب افتخار هر کشوری است، می تواند افزون بر ترویج این تفکر به خودباوری در این زمینه ها منجر شود.

وی افزود: ملت ایران ـ هم نسل حاضر و هم نسل دیروز و گذشته ـ داشته‎های بسیار فراوان علمی، ادبی و اجرایی داشته و دارد و مفاخر و بزرگان ایران شاید در مقایسه با کشورهای مشابه، به 10 برابر و یا بیشتر می رسد؛ زیرا ایران جزو سه حوزه تمدنی در جهان بوده است به خصوص رشد ایران در دوران پس از اسلام در همه زمینه ها چشمگیر بوده است.

وی با بیان این که مسلمانا به ایجاد شهرها پرداخته اند، ابراز داشت: با وجود این اما مشاهده می کنیم کخ ما به غفلتی چندصدساله ای دچار شدیم در صورتی که ما تکنولوژی غرب را گرفتیم و معماری خود را فراموش کردیم؛ اشکال ما این است که معماری آن ها را به صورت جایگزین استفاده کردیم و به عنوان مکمل استفاده نکرده ایم، در حالی که ما باید تکنولوژی غربی را در خدمت معماری اسلامی قرار می دادیم.

صلاحی با تأکید بر این که باید برای مشهد یک مرکز مرجعیت علمی ایجاد شود، بیان داشت: در معماری اسلامی که در قدیم مرسوم بود مسائل محرم، نا محرمی در ساختمان و همچنین ارزش های فرهنگی در نماد ساختمان رعایت می شد، در صورتی که امروز کمتر رعایت می شود؛ از این رو این همایش از این جهت بسیار مبارک و کاربردی است و زمانی بهتر می شود که نتایج آن نیز کاربردی شود، لذا شهرداری، شورای شهر و سازمان نظام مهندسی باید مجری طرح های این همایش باشند.

وی با اشاره به این که ساختمان واقعیتی در زندگی بشری است و از اصلی ترین نیازهای بشر به شمار می رود، تصریح کرد: انسان بخش قابل توجهی را در منزل(ساختمان) خود به سر می برد، از این جهت هیچ کالایی برابری با ساختمان ندارد، هر چه ساختمان با فرهنگ مردم و ارزش های اسلام سازگاری داشته باشد، این آهنگ با کاری که مسؤولان در کشور انجام می دهند هماهنگ تر می شود.

استاندار خراسان رضوی با بیان این که نباید الگوی دیگران را بدون بومی سازی در کشور اجرا کنیم، گفت: ارزش های ما بعد از قرآن و احادیث ائمه اطهار(ع) حتی در شعرهای شعرای ما ذکر شده است، بنابر این نمی توانیم در ساختمانی زندگی کنیم که از ارزش های اسلامی ایرانی به دور باشد؛ فرهنگ یک مجموعه به هم پیوسته است و اگر تفرقه بین آن ایجاد شود دیگر فرهنگ نیست.

وی در بخش دیگری از سخنانش خاطرنشان کرد: معرفی میراث فرهنگی و همچنین معرفی فرهنگ ما در شکل بناها، اثرش در دید افرادی مشاهده می شود که وارد کشورما می شوند و شهرهای زیارتی در این خصوص جایگاهی ویژه ای دارند. امروز که ما داریم دوباره به معماری سنتی خود توجه می کنیم و معرفی فرهنگ دوباره در حال تبیین است، به نظر می رسد که آیندگان نسبت به قضاوت عمل ما در شهرسازی و معماری این قضاوت را خواهند کرد که ما کاری صحیح انجام داده ایم.

صلاحی استاندار خراسان رضوی نیز در این مراسم گفت: در میان همه شهرها و فرهنگ های داخل کشور، شهرهای مذهبی وظیفه بیشتری در شهرسازی و معماری دارند. مشهد باید جان‌مایه شهرسازی و معماری و کاشی کاری بوده و همچنین این اصول باید معرف فرهنگ ما باشند و کسی که وارد شهر می شود غیر از این که تابلو شهر را ببیند، متوجه شود که این شهر، شهر مشهد است.

وی در پایان سخنانش افزود: باید جایگاه قبله در شهرسازی و همچنین جایگاه محرم و نامحرم در شهرسازی اجرایی شده و مردم نتایج خوب آن را درک کنند.

 

راه‎اندازی رشته معماری اسلامی در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا

 نایب رییس سازمان نظام مهندسی ساختمانی خراسان رضوی اظهار داشت: یکی از مهم‎ترین بندهایی که رهبری در سیاست های کلی نظام بر آن تأکید کرده اند در خصوص هویت اسلامی ایرانی بوده و این مسأله در مقوله معماری قابل پیگیری است.

 پور حسینی، نایب رییس سازمان نظام مهندسی ساختمانی خراسان رضوی، گفت: امام رضا(ع) می فرمایند «کسی که بار سفر ببندد و به زیارت من بیاید دعای او مستجاب و گناهان او برطرف می شود».

وی خاطرنشان کرد: این همایش بعد از انقلاب نخستین همایش در نوع خودش است. خوشبختانه استان خراسان رضوی امروز با داشتن هجده هزار مهندس در هفت رشته دومین جمعیت بزرگ نظام مهندسی است.

پورحسینی با یادآوری این که مشهد به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام نیز انتخاب شده است، تصریح کرد: در قانون نظام مهندسی که سال 74 تأسیس شد ده خط مشی برای نظام مهندسی تعریف و از این تعداد شش عدد آن مربوط به بحث معماری اسلامی است.

وی ادامه داد: هنگامی که رهبری سیاست‎های کلی نظام را در بخش شهرسازی معرفی کردند، یکی از مهم‎ترین بندهای آن در خصوص هویت اسلامی ایرانی بوده است.

نایب رییس سازمان نظام مهندسی ساختمانی خراسان رضوی با اشاره به این که بخش ساخت و ساز کشور ما بیش از دو برابر صنعت نفت ارزش ریالی دارد و بیشترین سرمایه را دارا است، اذعان داشت: سازمان نظام هندسی در راستای اهداف قانون نظام مهندسی اقدامات خوبی را انجام داده است و یکی از این ها بحث پژوهش در خصوص معماری اسلامی ایرانی بوده است.

وی در پایان پیشنهاد کرد: با توجه به این که ما هنوز به قرائت مشترکی دست پیدا نکرده ایم و در این زمینه کمتر کاری صورت گرفته است باید رشته ای در سطح کارشناسی ارشد و دکتری برای مقوله معماری اسلامی تدوین شود.

 

نهادینه‎سازی اخلاق اجتماعی نیازمند حضور دین در معماری شهرها است

پژوهشگر بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی اظهار داشت: یکی از عوامل بی هویتی در جوامع شهری به نحوه ساختار معماری در شهر وابسته است، از این رو نیاز داریم که پارادایم جدیدی را در رابطه با توسعه معماری شهری ارائه دهیم.

جلالی از پژوهشگران بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی و نماینده دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در نخستین همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری، گفت: یک شهر، سازمانی یکپارچه است، اگر به تاریخ ادیان مراجعه کنیم کمتر دینی را خواهیم یافت که بدون سابقه فرهنگی و تاریخی شکل گرفته شده باشد. به صورت کلی جریان «مدینه» با جریان دین ریشه نسبی و سببی دارد، سکونت هایی که در شهرها شکل می گیرد و معماری هایی که به وجود می آورد در باطن دارای معنا است.

وی ادامه داد: امروز التقاطی بودن فکر ها و اندیشه ها در جامعه شهری ملموس است و یکی از عوامل بی هویتی در جوامع شهری به نحوه ساختار معماری در شهر وابسته است، از این رو نیاز داریم که پارادایم جدیدی را در رابطه با توسعه معماری شهری ارائه دهیم.

 جلالی سپس تأکید کرد: یکی از ساحت هایی که باید در معماری شهری با آن روبه رو شویم، این است که نگاه خود را در خصوص هستی شناسی در معماری شهری بررسی کنیم و این امر در واقع تنظیم شناخت موضوعات در معماری شهری است.

 وی با بیان این که نظام هستی شناختی نظام موضوعاتی است که ما در بحث توسعه شهری با آن روبه رو هستیم یعنی بحث های هنر، حکمت و علم در محور دین است که می تواند مؤثر واقع شود، تشریح کرد: در نظام توحیدی ارزش ها، بر ضدارزش ها اولویت دارند ولی در نظام پست مدرنیسم یک فرد هرمقدار بتواند خود را به هم ریخته تر نشان دهد به پست مدرنیسم نزدیک تر می شود و این یعنی فاصله گرفتن و انکار ارزش ها. ارزش های خانوادگی در نظام پست مدرنیسم گسیخته است و این همان وضعیتی است که ما امروز شاهد آن در بخشی از جامعه خود و جوامع غربی هستیم.

این پژوهشگر حوزه و دانشگاه نیز بیان داشت: امروز باید مسأله دین به عنوان محور اسطوره شناسی، دانش ها و حکمت ها جدی گرفته شود و نپرداختن به این مقولات می تواند بهم ریختیگی را در نظام های شهری تقویت کند؛ حضور دین در فضای معماری شهر به جهت ایجاد وجود ربوبیت در میان افراد جامعه است و به دنبال آن فطرت‌های پاک، زیبایی ها و اخلاقیات در جامعه توسعه پیدا می کند. جریان حکمت عملی نیز در جریان توسعه شهری نقش بسیار مؤثری دارد.

 در معماری و شهرسازی رایج ما توحید نبوت و معاد به زوال رفته است/ دستگاه های دولتی ما در جهت عکس معماری اسلامی با تمام همت تلاش می کنند

 دکتر محمد رضا اولیا نیز در کارگاهی که در حاشیه این همایش برگزار می شد گفت: وضعیت معماری و شهرسازی رایج  ما بسیار زیبا است! زیرا صادقانه وضعیت ما را بیان می کند یعنی تنها رسانه ای است که دروغ نمی گوید، دانش دکور است و ما باید این دانش را به کار بگیریم، ما می گوییم اصول معماری اسلامی ایرانی اما جزوه ای نداریم که در آن چیزی بیان شده باشد، یعنی به گونه ای که یک شهروند با کرامت بر روی زمین راه بروند؛ ما ژست علمی می گیریم لذا اینگونه کاری اصلاح نمی شود، کارفرمایی که بتواند متوجه شود که معماری اسلامی مهم است در مقیاس های بزرگ نداریم، ما در وضیعت بسیار نگران کننده ای قرار داریم و آن این است که قول ما با فعل ما تطابق ندارد.

بنده بر این باورم که در معماری و شهرسازی رایج ما توحید نبوت و معاد به زوال رفته است به دلیل این که زمینه سازی فساد از طریق بناهای ما صورت می گیرد و متأسفانه دیده می شود به برخی بناها با وجود این مشکلات با تأیید مسؤولان ساخته می شود و این مسائل را در نظر نمی گیریم.

مسکن مهر مسکنی است که به حیاط و حیات اعتنا نمی کند، اگر بخواهد اتفاقی بیافتد در معماری اسلامی باید در جست و جوی حقیقت باشد و در این خصوص شأن حقایق بالاتر از شأن مراتب است، هنوز حاکمیت متوجه ضرورت دانش برای حرکت خردمندانه و صحیح و با بصیرت را جدی نگرفته است.

دستگاه های دولتی ما در جهت عکس معماری اسلامی با تمام همت تلاش می کنند وقتی شهر از حد شهر خارج شد زمینه انجام منکرات فراهم می شود؛ وجه غالب شهرسازی ما تجربه است یعنی دستگاه فکری ما منابع غربی هستند و نتیجه آن تباهی است و نسل بعدی ما دچار این تباهی خواهد شد.

معماری دارای ریشه و منشأ قرآنی است و به معنای آبادانی است، هنگامی که محیط زندگی آدم تخریب شده دیگر نمی توان انتظار داشت انسان ها سالم بمانند

اگر در برخی از شهرها به سمت ارتفاع روی می آوریم یعنی ساختمان های بلند نشانه بی عدالتی است و آنچه در مقیاس کلان باید اتفاق بیافتد آن چیزی است که حکومت آن را باید بر اساس دانش ها تصمیم بگیرد که در کجا اقتضایی چه چیزی وجود دارد اما می دانیم

این که ما بفهمیم در کلیت نظام خلقت چه چیزی نهفته است یعنی معماری اسلامی ؛ معماری اسلامی به معنای ظاهر سازی یا کاشی کارینیست، در پایان این برنامه میزگرد پرسش و پاسخ با حضور 9 نفر از استادان و اعضای هیئت علمی همایش برگزار شد.

آخرین بروز رسانی مطلب در سه شنبه ، 23 خرداد 1391 ، 00:05

سند استانی گرایش به شهرسازی و معماری ایرانی اسلامی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

- طرح اولیه سند استانی گرایش به شهرسازی و معماری ایرانی اسلامی برای اولین بار در ایران و به همت مرکز مطالعات شما تهیه و با مساعدت و پیگیری مدیرکل محترم دفتر فنی استانداری خراسان رضوی آقای مهندس واحدی و خصوصا مدیرکل محترم امو راجتماعی استانداری خراسان رضوی آقای موسویان در نشست دوشنبه 8اسفند1390 پیش نشست شورای فرهنگ عمومی استان طرح شد.

رجوع به معماری اسلامی بهترين راهكار برای خلق نمادهای دينی در شهر است

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 

محمدمهدی محمودی، مدرس دانشكده معماری دانشگاه تهران تأكيد كرد: بازگشت معماری اسلامی در ساخت بناها بهترين راه برای خلق نماد‌های دينی و اسلامی در سطح شهر است.

محمدمهدی محمودی، مدرس دانشكده معماری دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) گفت: نمادهای اسلامی در سطح شهر تهران مربوط به دوره‌های مختلف تاريخی هستند. ممكن است يكی مربوط به هفتاد سال پيش و يك نماد ديگر ممكن است مربوط به همين امسال باشد، اما آنچه در نماد مهم است اين است كه اين نماد ويژگی‌های متعلق به تهران را دارا باشد و اقليم و محيط تهران در آن در نظر گرفته شده باشد.

وی افزود: كپی‌برداری از نمادهای شهرهای ديگر به تهران القای بی‌هويتی می‌كند. خط، نقاشی و ترسيم‌ها هر يك بايد هويتی تهرانی را نيز ارائه دهند. در حالی كه در نظر گرفتن ويژگی‌های اسلامی، ايرانی و تهرانی بودن در نماد بايد در نظر گرفته شود، جای‌گذاری و مكان و همچنين زمان اجرای آن نيز اهميت بسيار دارد.

محمودی افزود: نماد طبيعت تهران كوه دماوند است و نمادهای طراحی شده می‌تواند با در نظر گرفتن آن خلق شود، همچنين بهره‌گيری از بناهای معماری گذشته می‌تواند در خلق نمادها استفاده شود.

وی در پاسخ به اينكه كدام يك از هنرها قابليت بيشتری برای خلق نمادهای اسلامی دارد، گفت: تا جايی كه امكان دارد بهتر است كه روی بناها كار شود و در معماری ساختمان‌ها مفاهيم اسلامی نشان داده شود. همچنين مكان بنا بسيار اهميت دارد، به عنوان مثال حسينيه ارشاد يكی از بهترين جای‌گذاری‌ها در تهران است. محل جای‌گيری نماد يا بنا بايد نسبت به نياز جامعه انتخاب شود، مثلا نبايد در يك محل مسكونی يك نماد بزرگ شهری قرار داده شود.

اين مدرس دانشگاه اظهار كرد: معماری اسلامی اين است كه بناها نسبت به كاربری‌شان در جای خود قرار بگيرند تا نياز به تابلو و نوشته نباشد. درست همان طور كه در شهرهای قديمی و محلات قديمی تناسبات كاربری‌ها و مكان‌ها مشخص بوده است. مثلا مساجد بزرگ‌تر از بناهای كناری بودند و جذابيت و ابهت مكانی مثل مسجد حفظ می‌شد.

وی اضافه كرد: الان در تهران ميدانی را داريم كه مسجدی كه در آن ساخته شده كه نمای اصلی آن توسط ساختمان يك بانك گرفته شده و ورودی مسجد در كوچه كنار ميدان قرار داده شده است. اين ساختار ارجحيت مضامين اقتصادی بر مضامين معنوی را ناخودآگاه القا می‌كند.

محموی تصريح كرد: در نقشه قديمی تهران به خوبی بناهای مساجد مركزيت و محوريت داشته‌اند؛ مسجد ارك، مسجد بازار، مسجد كنار ساختمان مجلس همه جز نمادهای اسلامی و بناهای مذهبی تهران هستند.

وی در ارزيابی نقاشی‌های ديواری كنونی گفت: اوايل كه نقاشی‌های ديواری در سطح شهر آغاز شد جذابيت بصری بالايی را ايجاد كرد؛ اما هم‌اكنون با كثرت اين نقاشی‌ها در سطح شهر تشنج بصری برای شهروندان ايجاد شده است. موضوعات مطرح شده در اين نقاشی‌ها هدفمند نيست و هر نقاشی موضوعی را دنبال می‌كند كه با نقاشی‌های ديگر غيرمرتبط است.

اين پژوهشگر حوزه معماری در پايان خاطرنشان كرد: هنرمندان با در نظر گرفتن ويژگی محل‌ اجرای كارشان از اين بابت كه مخاطبشان يا همان شهروندان در آن محل پياده حركت می‌كنند و يا سوار بر اتومبيل با سرعت كم يا زياد هستند، می‌توانند آثار تأثيرگذارتری ارائه كنند.

معماران غربی، واضع اصطلاح معماری اسلامی اسلام معرف الگویی ذهنی برای معماری است،نه الگویی كالبدی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 

معماری اسلامی، معماری ادوار اسلامی، معماری منسوب به اسلام و معماری جوامع اسلامی همه عناوینی هستند كه وقتی صحبت از معماری اسلامی می‌شود، نمود پیدا می‌كنند

اختصاصی معماری نیوز: معماری اسلامی، معماری ادوار اسلامی، معماری منسوب به اسلام و معماری جوامع اسلامی همه عناوینی هستند كه وقتی صحبت از معماری اسلامی می‌شود، نمود پیدا می‌كنند و من به همه این دیدگاه‌ها معتقدم.اسلام برای معماری یك الگوی ذهنی معرفی می‌كند كه این الگوی ذهنی در هر شرایطی به‌گونه‌ای مشابه نیست. اصل مهم در اسلام این است كه خانه مسلمان باید به‌گونه‌ای باشد كه از دید بیگانه مصون باشد كه این اصل باید در كشورهای اسلامی رعایت شود.

آنچه كه می‌تواند معماری اسلامی باشد، یك الگوی فیزیكی ثابت لایتغیر نیست. یك مسجد، خانه یا بازار ممكن است در زمانی واجد ویژگی‌های معماری اسلامی بوده ولی در جای دیگر و در اقلیم دیگری دارای مولفه‌های معماری اسلامی نباشد. معماری اسلامی مفهومی است كه در هر زمانی و مكانی و با فناوری، دانش و سرمایه‌گذاری متناسب آن زمان تجلی خاص خود را دارد.

در قرآن مطلبی راجع به معماری ندیدم ولی قرآن و اسلام می‌گوید چگونه زندگی كنید و هفت محور را از آن استخراج كردیم كه بر اساس آن می‌شود اصولی استخراج كرد كه در شهرسازی و معماری كاربرد دارد. بنابراین، باید فضا طوری باشد كه دستورات اسلام را بتوان در آن رعایت كرد.

پیامبر اكرم(ص) در حدیثی می‌فرمایند زمین مادر شماست. انسان با مادرش چگونه رفتار می‌كند؟ این حدیث حفاظت از محیط زیست را در خود دارد. در توسعه پایدار می‌گویند منابع را به‌گونه‌ای مصرف كنید كه نسل‌های بعد نیز بتوانند از آن برخوردار شوند در این‌باره اسلام می‌گوید كه در یك شرایط متعادل حداكثر تولید را باید انجام داد و حداكثر قناعت را نیز سرلوحه كار قرار داد. اگر این آراء را بپرورانیم و وارد زندگی كنیم طریقه و نحوه زندگی ما بسیار فرق خواهد كرد.

در تفكر اسلامی عملكرد مهم است نه عناصر. ما نباید در معماری اسلامی عناصری مثل مسجد، بازار، حمام، فضاهای مسكونی و فضای حركت را شاخصه معماری اسلامی بدانیم بلكه اسلام یكسری اصول ثابت را معرفی می‌كند كه در هر زمان و مكان و هر موضوع خاص از زندگی نمود دارند. به‌طور مثال مفهوم شكر عملكردی است كه معنایش در معماری و شهرسازی این است كه وقتی مواد و مصالح را در جهت كمال آنها استفاده كنید شكر را به جای آورده‌اید. اگر نعمت‌ها را طوری استفاده كنید كه ولی‌نعمت را به یادآورد می‌شود شكر. همچنین است مفاهیمی مثل هویت، خودستایی و ...

معماری فقط كالبد آن نیست، فضا و قلمرو است كه یك شهر را می‌سازد و شهر را شهر اسلامی می‌كند. عناصر سازنده این فضا و قلمرو سه عنصر هستند كه اولین عنصر مهم، اهل شهر هستند. نژاد و كالبد این انسان‌ها خیلی مهم نیست بلكه تفكر و جهان‌بینی آن‌ها مهم است.

با مثالی تاریخی، میتوان به اهمیت عنصر اول اشاره كرد:ما مدینه‌النبی را به عنوان الگوی شهر اسلامی می‌شناسیم. پیامبر(ص) كه به یثرب می‌آیند جز ساختن مسجد در ابتدا تغییر دیگری نمی‌دهند ولی اولین كاری كه می‌كنند این است كه تفكر اهل مدینه را می‌سازند. عنصر دوم فضای قوانین و رفتارهای آدمیان است. این كه مردم چگونه با هم رفتار می‌كنند، با طبیعت چگونه رفتار می‌كنند. انرژی و مصالح را چگونه مصرف می‌كنند و عنصر سوم، كالبد شهر است از جمله بافت و رنگ كه بیشتر معماران و شهرسازان به این بعد توجه بیشتری نشان می‌دهند و كالبد شهر را می‌سازند و روی دو مولفه اول توجهی ندارند چون در دو عنصر اول خیلی نمی‌توانند نقش داشته باشند. لازم نیست كه همه ساختمان‌ها بسیار محكم باشند، یك بنا می‌تواند خیلی هم محكم نبوده و درنتیجه سرمایه كمتر و در بروز حوادث، تلفات كمتری را نیز دربر داشته باشد و مقرون‌به‌صرفه نیز باشد.

اسلام برای معماری یك الگوی ذهنی معرفی می‌كند كه این الگوی ذهنی در هر شرایطی ثابت است. اصل مهم در اسلام این است كه خانه مسلمان باید به‌گونه‌ای باشد كه از دید بیگانه مصون باشد. مهم به شیوه مسلمانی زندگی كردن است نه اشكال صوری خانه‌ها.

واژه شهر اسلامی و معماری اسلامی را غربی‌ها به‌وجود آوردند. آنها در بررسی معماری مسلمانان متوجه شدند كه معماری ما با آنها بسیار متفاوت است و تفاوت را در اسلام دیدند. چون آنها غیرمسلمان بودند پی به این تفاوت بردند و مسلمانان چون در متن بودند معماری خود را اسلامی نمی‌خواندند همچنان كه دیگر مسائل خود را اسلامی نمی‌خوانند چون اسلام در متن زندگی آنهاست.

معماری تعریف فضاست به گونه‌ای كه آن فضا برای زندگی مطلوب انسان باشد و بتواند او را به سمت كمالش برساند و فضای مطلوب را برای زندگی به‌وجود بیاورد. در معماری یكسری نمادها داریم كه عمومی هستند. به‌طور مثال در مورد عدد 4 می‌گویند عددی است كه نشان‌دهنده چهار جهت و عناصر اربعه است.

سرسلسله نیازهای انسان در سه قلمرو است: قلمرو فیزیولوژی، قلمرو روانی و قلمرو معنوی و روحانی. امن‌بودن یك شهر نیازهای روانی اهل آن را مرتفع می‌سازد، رزق فراوان نیازهای مادی -فیزیولوژیك انسان‌ها را تامین می‌كند و عدم پرستش بت و پرستیدن خداوند نیازهای روحانی و معنوی مردم شهر را مرتفع می‌كند.

 شهرهای امروزی ما به میزان بسیار كم منطبق با معماری و شهرسازی اسلامی است. وقتی حضرت ابراهیم(ع) خانه كعبه را ساخت به خداوند گفت: خدایا این مكان را شهر قرار بده. خود شهر در اسلام مهم است و حضرت ابراهیم(ع) برای شهر چند مولفه ذكر می‌كند: 1- امن باشد 2- رزقش فراوان باشد 3- در آن بت پرستیده نشود. بنابراین اگر این مولفه‌ها در شهری باشد، آن مكان از نظر تفكر وحیانی، شهر است. باید یك طرح جامع احیای معماری و شهر اسلامی تهیه شود و بر اساس آن كار كرد. این طرح جامع طرح شهر یا ساختمان نیست. طرح جامعی است كه نظام آموزشی، مدیریت و نظام مهندسی را دربر می‌گیرد.


منبع: نویسنده: محمد نقی زاده - معماری نیوز

صفحه 13 از 14