شما

مرکز مطالعات حکمت – دانش و فن معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی

مسجدْ مركز خريد اونيو؛

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
مسجدْ مركز خريد اونيو؛ زاها حديد و فضای منفی در پرداختی مذهبی
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/09/23
مـنـــــــبـع : www.arch2o.com
تعداد بازدید : 614

كويت اخيرا، طراحي مسجدي را به معمار سرشناس زاها حديد سفارش داده بوده كه قسمتي از طراحي فاز سه مركز خريد اونيو بوده است. مسجد مركز اونيو در كنار منطقه صنعتي الراي كويت، در امتداد جاده اصلي پنجم ، در مركز خريدي به همين نام قرار داشته است. اما بنظر مي رسد به دلايل نامعلومي از ساخت اين بنا صرف نظر شده است و اين طرح گامي پيشتر از يك كانسپت اوليه برنخواهد داشت.

اين تصميم ، بسيار تاسف برانگيز است چون به طور قطع، اين معمار توانا، بنايي بسيار زيباتر از اين رندرهاي سه بعدي را، مي توانست به پايان برساند.

 برای اشنایی بیشتر با زاها حدید می توانید ببینید

نوشتار زاها حدید، بدویت عظیم و تمدن شکسته را به قلم سم جیکب

و نوشتار 

پارادایم جدید در معماری و تاثیر زاها حدید بر ان  را به قلم محمدرضا هل فروش

وهمچنین

یادداشت زاها حدید چیست؟ را



مسجد مركز خريد اونيو

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:51

مسجد كانسپچوال از معماران مانچو

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
مسجد كانسپچوال از معماران مانچو
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/09/25
مـنـــــــبـع : www.designboom.com
تعداد بازدید : 430

دفتر استانبولي معماران مانچو ، اولين تصاوير طرح پيشنهادي خود را براي رقابت در " طراحي مفهومي در معماري مسجد " كه توسط شهرداري شهر قيصريه در تركيه برگزار گشته را ارائه داده است. در اين طرح ، با حفظ اصل استفاده از يك حجم بزرگ منفرد ، يك فرم سلب ديگر جايگزين گنبد هميشگي در مساجد شده است : يك مكعب شيبدار .

" كعبه " ، مقدسترين مكان براي همه مسلمانان جهان است ؛ محلي كه همه دعاگويان بر گرد آن مي چرخند و نشاني ست از سادگي و خشوعي كه به مسلمانان توصيه شده است. اين نقطه شروعي براي طراحي اين حجم مكعبي مابل بوده است تا پلاني مستطيل شكل را حفظ كند كه از اصول اساسي برنامه ريزي براي خطوط پيوسته نماز است. دگرگوني ايجاد شده در حجم از حركات خم شدن و سجده در نماز بدست آمده است و سطوح متعلق به نمازكزاران ، با اختلاف ارتفاعي در كف به سمت قبله هدايت مي شوند.

شيب داخلي ايجاد شده به فضاي بيروني بسط داده مي شود و حياط را به دو بخش تقسيم ميكند. در قسمت مرتفع تر حياط ، نماز جمعه، عيد فطر و تشييع جنازه انجام مي شود در حاليكه قسمت پايين تر با عمق 1.5 متر از سطح زمين قرار گرفته است و با ضمايم مسجد محدود شده است. محل وضو نيز در اين قسمت قرار دارد تا دسترسي آساني براي نمازگزاران داشته باشد . آب موجود در تسهيل تهويه طبيعي، عبور نور طبيعي به داخل و خنك كردن مسجد كمك بسزايي مي كند.


نماي خارجي


نماي خارجي


نماي داخلي


نماي داخلي


كانسپت حجم


تهويه طبيعي و عبور نور خورشيد


پلان بنا و سايت


پلان سايت


پلان بنا


پلان مجموعه


برش

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:52

مسجد تركي سنجكلر از دفتر معماران امره ارولت

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
مسجد تركي سنجكلر از دفتر معماران امره ارولت ؛ جدالي ميان طبيعي و مصنوع
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/09/26
مـنـــــــبـع : www.e-architect.co.uk
تعداد بازدید : 307

مسجد سنجكلر در منطقه بويوك جكمج ، واقع در حومه شهر استانبول ، با هدف پرداختن به مسئله اصلي طراحي مسجد بوسيله دوري جستن از بحث هاي عام معماري مذهبي و تمركز بر جوهره اصلي فضاي روحاني طراحي شده است.

 پروژه در مرغزاري وسيع با چشم اندازهايي زيبا كه از حومه شهر و بزرگراه كنار آن جدا شده ، قرار گرفته است. ديوارهاي بلند اطراف پارك در حياط فوقاني مسجد، مرزي واضح ميان دنياي شلوغ و پر هرج و مرج بيروني و فضاي آرام درون پارك عمومي را رسم مي كنند. تاج سايبان ، تنها عنصر بصري معماري قابل رويت از بيرون پارك مي باشد ؛ بناي اصلي مسجد در زير همين سايبان قرار گرفته است و مي تواند به سهولت به حياط فوقاني دسترسي داشته باشد. ساختمان به طور كامل با توپوگرافي سايت درآميخته و جهان خارج ار آن همچون حركتي از سايت ديده مي شود .

براي ورود به مسجد بايد از تپه ها پايين بياييد و از ميان ديوارها به آن راه يابيد. فضاي داخلي، همچون غاري ساده شما را در بر مي گيرد تا در اين فضاي پر هيبت و الهام بخش دعا كنيد و با خداي خود تنها باشيد. شكاف ها و شكستگي هاي ديوار، نمازگزار را به سوي قبله و محل عبادت راهنمايي مي كنند و اجازه مي دهند كه نور خورشيد، فضاي داخلي را بيالايد.

اين پروژه، نقش كشش ميان ساخته ي دست بشر و طبيعت را كامل مي كند. اين تباين از پله هاي سنگي طبيعي شروع شده و با شيب دشت همراه مي شود و با پوشش نازك بتن مسلح دالها و سايبان 6 متري آن به اين جدال دوگانه مي پردازد.


فضاي داخلي


فضاي داخلي


نماي خارجي در شب


نماي خارجي


نماي خارجي در شب


نماي خارجي


نماي خارجي


نماي خارجي


فضاي داخلي

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:52

مركز فرهنگي اسلامي آلباني از معماران بيگ

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
مركز فرهنگي اسلامي آلباني از معماران بيگ ؛ تعاملي جديد ميان سه مذهب
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/10/10
مـنـــــــبـع : www.e-architect.co.uk
تعداد بازدید : 226

معماران بيگ برنده رقابت طراحي يك مركز فرهنگي در آلباني گشته اند. تيرانا، پايتخت اين كشور، تحت تحولي عظيم در شهرسازي ست كه شامل بازسازي و نوسازي ساختمان هاي موجود، ساخت چندين بناي خصوصي و عمومي شهري و مفهوم سازي مجدد ميدان سندربرگ است. اين ميدان مهم، سايت مجتمع فرهنگي جديد شهر است كه از يك مسجد، يك مركز فرهنگ اسلامي و يك موزه تطابق مذهبي تشكيل شده است.

آلباني تقاطع سه مذهب عمده است: مسيحيت ارتدوكس، كاتوليك و اسلام . با پايان كار دو كليساي جديد شهر، در حال حاضر هر سه مذهب، مكان هاي جديدي براي عبادت و پرستش در قلب تيرانا دارند. اين مجموعه فرهنگي، به مسلمانان اطراف آن و شهر اختصاص ندارد، بلكه مكاني ست براي آموزش و آشنايي عموم مردم با ارزش هاي اسلامي و نماديست كامل براي اين مذهب.  

معماران بيگ، در حالي برنده اين رقابت شده اند كه گروه معماري اسپانيايي آندرس پِريا، معماران استوديو از فرانسه، گروه سرچ از هلند و زاها حديد از لندن جزء پنج فيناليست اين رقابت بوده اند.

ادي راما، شهردار تيرانا : " علت تاييد اين طراحي برگزيده، ايجاد فضايي عمومي با دعوت كنندگي بالا و انعطاف پذيري مناسب آن با امور روزانه شهروندان و وقايع بزرگ مذهبي ست ؛ در حاليكه به زيبايي و با هماهنگي بالايي به ميدان سندربرگ، شهر تيرانا و شهروندان آن از مذاهب مختلف متصل شده است. ضمن اين كه، اين پروژه در ميان باغ زيباي اطراف مسجد و مركز فرهنگ اسلامي آن مي درخشد و نمادي موفق در معرفي غناي ادبيات اسلامي در اهميت به گياهان است. علاوه بر اين، آگاهي اين تيم از جنبه هاي اقتصادي اين مهم، به تحقق موفقيت آميز اين پروژه كمك مي كند. "

اين سازه از تركيب دو فرم متقاطع از الزامات رسمي طرح بوجود آمده است : شبكه شهري تيرانا خواستار فرمي مناسب جهت ميدان و يك هويت منسجم شهري بود و جهت گيري ديوارهاي مسجد مي بايست به سمت مكه شكل مي گرفت.اين دگرگوني ها همچنين باعث بوجود آمدن چند حوزه عمومي شده اند ؛ دو ميدان كوچك در دو طرف مسجد و يك ميدان بزرگ با مناره در جلو آن كه براي توسعه محل عبادت در نظر گرفته شده است. با چرخش مسجد رو به بيرون و اجراي مراسم مذهبي و فرهنگي آن در عرصه عمومي، دعوت كنندگي و فراگير بودن اين مذهب بيشتر مي شود و فضاهاي سايه دار آن مي تواند با عموم مردم به اشتراك گذاشته شود.

 بي ياركه اينگلس، يكي از شركاي بيگ مي گويد: " اين پروژه براي ما بسيار مهم است؛ اول به دليل بلندپروازانه ي جوان سازي تيرانا كه نه تنها به صورت تصادفي و حاصل ساخت چند بناي جديد نيست كه كاملا مطابق با برنامه ريزي هاي گسترده و ملاحظات طرح جامع اين شهر پيش آمده است . دوم و شايد مهم تر آنكه تلورانس مذهبي يكي از چالش هاي بزرگ جهان معاصر است و با ساخت اين مسجد در تيرانا، همراه با موزه و مركز فرهنگي آن، اين شهر به تعادلي بين سه مذهب مي رسد و اين شهر به نمونه اي براي همه جهان تبديل مي شود. "

اين مسجد مي تواند تا هزار نفر را روزانه براي اقامه نماز در خود جاي دهد و از طريق منحصر بفرد اتصال آن به حياط و حوزه عمومي، مي تواند در روزهاي جمعه گنجايش خود را به پنج هزار نفر و در اعياد و روزهاي خاص به ده هزار نفر برساند.نماي آن به صورت منطقي از تعداد زيادي پنجره مستطيل شكل تشكيل شده است كه حريم خصوصي داخل را حفظ مي كنند، درحاليكه اجازه ورود نور مناسبي را به فضا مي دهند و كيفيت نور داخلي مسجد را به طرز چشمگيري در طول روز تغيير مي دهند.

توماس كريستوفرسون يكي ديگر از شركاي بيگ اظهار مي دارد: " جهت گيري به سمت مكه، مشكل حاد پلان را به راحتي حل كرد ؛ زمين مثلثي طرح، مسجد را در گوشه زاويه دار آن قرار مي داد و تراز قبله باعث برطرف شدن آن شد. در حال حاضر، مسجد در انتهاي ميدان جاي گرفته است و معماري منحني آن تداعي كننده گنبدها و قوس هاي سنتي معماري اسلامي ست. "

اين طرح همچنان شامل يك باغ قرآني ست كه شامل گياهان ذكر شده در قرآن به همان تعداديست كه در اين كتاب مقدس آمده اند.



ديد پرنده


..


...


...


...


...


...


...


..


...


...


...


...


...


...


...


...

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:52

مسجد منتل ؛ برنده بهترين طرح مسجد از رقابت اصلاحات طراحي دبي

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
مسجد منتل ؛ برنده بهترين طرح مسجد از رقابت اصلاحات طراحي دبي
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/10/13
مـنـــــــبـع : www.archdaily.com
تعداد بازدید : 271

گروه معماري بروكسل سپروت براي طراحي اين مسجد در سال 2010 برنده جابزه بهترين طراحي مسجد در رقابت طراحي براي اصلاحات دبي شده اند. كريستين فلوگل و دانيل اندرسون، طراحان اين پروژه، نياز اصلي عبادت در اسلام را مسجد و مناره دانسته اند و ساده ترين فرم يك مسجد و مناره آن را ايجاد يك حجم فشرده و يكپارچه دانسته اند.

 اين مسجد با تناسبات اوليه 26 X26 X52 به صورت عمودي ساختاربندي شده است. ورود به ساختمان با فضاهاي عمومي سرزنده شروع مي شود و با بالا رفتن در ميان يك باغ روحاني به نمازخانه ها ختم مي شود. مناره در بالاترين سطح سازه قرار دارد تا دسترسي بصري و كلامي آن به تمام جهات حفظ شده باشد. در داخل ساختمان، خطوط ريتمي بازيگوشانه و هارمونيك را ميان سايه و نور ايجاد مي كنند. خطوط عمودي روي نما، بياني از اعتماد به نفس را ساتع مي كنند.

متريال طلايي نما، بر كيفيت و قدرت تاكيد مي كنند و همانند پارچه اي در باد به سمت كعبه تعظيم ملايمي دارد. منحني روي نما به درون ساختمان امتداد مي يابد و فرم هاي طبيعي ورودي طبقه همكف را مي سازد.

در سطح همكف، شما با يك بازار بزرگ در تالاري بزرگ روبه رو مي شويد. مركز اطلاعات و دفتر مسجد در زير بالكن سططح اول قرار گرفته اند ؛ كتابخانه و تالار كنفرانس با دو فضاي مجزاي مطالعه در سطوح بالاتر واقع شده اند. باغ داخلي كه در ميان ساختمان قرار دارد، شامل يك كافي شاپ و پوششي غني از گياهان است و با يك آب نماي كوچك مزين شده است. سطح آب نماي آرام از ديد بالكن سطوح بالاتر همچون صفحه اي نيمه روشن ديده مي شود.

پله هايي كه بر نماي داخلي كار شده اند، دسترسي تمامي سطوح مسجد را با وضوخانه آن سهولت مي بخشند. از تراس سطح بالا، آب نمايي قرار دارد كه آب را بوسيله نرده هاي تراس به درون حوضچه كوچكي مي ريزد ؛ آب اين حوض نيز مي تواند براي گرفتن وضو استفاده شود. نمازخانه در بالاترين سطح داراي سه تراس مجزاست و مي تواند گنجايشي معادل 800 نمازگزار را در خود جاي دهد. در سطوح مياني، آپارتمان هايي با تراس هاي خصوصي، براي نمازگزاراني كه براي بازديد آمده اند، طراحي شده است.

ديواره هاي خارجي، از سيستم فريم هاي لوله اي، ساخته شده از بتن مسلح تشكيل شده اند. طبقاتبراي ثبات بيشتر، با سازه هاي فلزي به بدنه اصلي متصل و مهار شده اند. محور عمودي سازه اي بنا، آسانسور ها و تاسيسات فنني ساختمان را در بر ميگيرد و نيروي برشي سازه را جذب مي كند. نماي خارجي از پنل هاي طلايي براق تشكيل شده است كه بدون اتصال به هم، به عناصر شيشه اي عمودي متصل مي شوند. ديوارهاي داخلي با پنل هايي سفيد رنگ نما مي شوند تا با ايجاد فضايي يكپارچه و تاثير كمتر بر نمازگزاران، ادراك فضا را به تفسير و برداشت ناظران بسپارند.


باغ داخلي


نمازخانه


دياگرام فرم


برش عملكردها


ماكت طرح


جزئيات ماكت


تشريح عملكردها در طرح


پلان ها


دياگرام


دياگرام فضايي

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:53

مركز اسلامي ماساچوست

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
الحاقات مركز اسلامي ماساچوست از استوديو Ö ؛ تمايزي آشكار در برون و درون
اتووود سرویس خبر:   ندا باقری (تحریریه اتووود)
1391/10/15
مـنـــــــبـع : www.archdaily.com
تعداد بازدید : 118

طرح مركز فرهنگي، مسجد و نمازخانه استوديو Ö برنده رقابت طراحي الحاقات مركز اسلامي نيو انگلند، ماساچوست گشته است. اين طراحي كه از بيرون بسته است و در داخل، فضاهاي گسترده و وسيعي دارد؛ نمايي پيچيده از الگويي بتوني متشكل از پنل هاي قابل جا به جايي دارد كه بياني زيبا و هوشمندانه از بازي با سايه ها را ارائه مي دهد.

 اين حجم كه مي توانسته ابعاد و تناسباتي آزاد داشته باشد با هوشمندي بر روي ستون هاي بلند و باريكي چرخيده است و بوسيله يك پاساژ به حجم سابق مركز اسلامي متصل و به يك حجم منسجم مبدل شده است.

ورودي و پلكان موجود، به خوبي براي استفاده از هر دو ساختمان جديد و قديم، واقع شده اند. با اضافه كردن پله هايي بر روي باكس پلكان موجود و قرار دادن آسانسور، دسترسي به طبقه دوم ساختمان جديد به راحتي امكان پذير شده است. نورگيري پلكان از مناره نماديني تامين مي شود كه بر بالاي آن طراحي شده است. اين مناره به پلكان، حس فضايي آشنا و صميمانه اي مي بخشد و نور آن از پنجره هاي سقفي به راحتي تا پايين ترين پله را روشن مي كند.

طبقات ساختمان بر اساس جنسيت نمازگزاران تفكيك شده است؛ به طوري كه زنان از طبقه دوم ساختمان وارد مي شوند و مردان از طبقه اول. نورپردازي داخلي ساختمان به نوعي ست كه شما تفاوت فضايي ساختمان جديد را به خوبي حس كرده و وارد محيط شاعرانه و منحصر بفرد مي شويد. ساختمان جديد، كاملا رو به قبله ساخته مي شود، در حاليكه پوسته بيروني آن، تابع فرم قرارگيري ساختمان هاي مجاور است. نماي خارجي حجم، كاملا پوشيده است و تصوري از فضاي داخلي را منعكس نمي كند؛ اين امر يكي از دلايل موكد بر جدا شدن نمازگزاران در هنگام ورود به ساختمان از فضاي مادي بيرون است.

در ورودي بنا، جايگاه هايي براي قرار دادن كفش گذاشته شده است. بازشويي در طبقه دوم، اجازه نورگيري از پنجره هاي سقفي را به سطح اول مي دهد و فضا را با باغي داخلي؛ آزادتر و نوراني تر جلوه مي دهند. آب در نهري باريك در اطراف باغ در جريان است و صداي آن به تلطيف فضا كمك بسزايي مي كند. نمازخانه كه فضايي يكپارچه با نيم اشكوبي براي زنان است با خطوطي يكنواخت، نورپردازي شده است. ديوار نمازخانه رو به قبله قرار گرفته و منبري در سمت راست از ديوارها بيرون آمده است. ديوارهاي نمازخانه با الگوهاي سنتي اسلامي با ظرافت خاصي تزيين شده اند.

بتن متريالي فوق العاده براي ايجاد تنوع در بيان هاي متفاوت است. نماي خارجي اين سازه نيز از پنل هاي بتوني با طرح خطوط چوب ساخته شده است در حالي كه نماهاي داخلي به مراتب، صاف تر و در بعضي نقاط، صيقل يافته اند تا منعكس كننده نورهاي داخلي و پنجره هاي رو به باغ داخلي باشند. در قسمت هاي ديگر، براي منسجم بودن كار از الگويي شبيه خطوط توپوگرافي استفاده شده است. رنگ بندي هاي مختلف در نورپردازي نيز يكي از وجوه تمايز ميان طراحي داخلي و خارجي ساختمان است؛ گويي كه ساختمان از درون، بسيار ملايم تر و انعطاف پذيرتر به نظر مي رسد. ستون هاي زير بنا، علاوه بر ايجاد دسترسي هاي آسانتر به محيط هاي داخلي، ساختمان را همچون جسمي سبك و شناور تجسم مي كنند.


نمازخانه


سايت پلان


پلان همكف


پلان طبقه اول


پلان طبقه دوم


نما و برش


دياگرام گردش


كانسپت اوليه قرارگيري حجم

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 21 بهمن 1391 ، 13:53

طرح مدیریت مصرف انرژی در پروژه های معماری و شهرسازی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

شامگاه جمعه 8دیماه 1391 مدیر مرکز مطالعات شما با مهندس بنی هاشم نماینده مردم مشهد و عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی دیدار نمود. در این دیدار که به میزبانی کانون کاد صورت گرفت مباحث مختلفی مطرح شد و در پی طرح موضوعات مهمی توسط مدیر مرکز مطالعات در حوزه انرژی و رابطه آن با معماری و شهرسازی و نقش مهم کمیسیون انرژی در مدیریت مصرف انرژی ، مقرر شد نظرات مرکز به آقای مهندس بنی هاشم ارائه گردد.

اعضای محترم سایت و سایر علاقمندان  میتوانند نظرات خود را حداکثر تا پایان هفته جاری 91/10/15 به نشانی  

 ا آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید   ارسال دارند.

بناهاي معماري و شهرسازي مشهد هيچ نشانه اسلامي ندارد

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در نشست شهرسازي مدرن و پست مدرن در مشهد :
بناهاي معماري و شهرسازي مشهد هيچ نشانه اسلامي ندارد
خراسان رضوي - مورخ چهارشنبه 1390/09/30 شماره انتشار 18011

هيچ نشانه اسلامي در معماري و شهرسازي بناهاي مشهد لحاظ نمي شود.به گزارش روابط عمومي جهاد دانشگاهي واحد خراسان رضوي دکتر حسين حاتمي نژاد عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در نشستي که در جهاد دانشگاهي مشهد برگزار شد در سخنراني با عنوان «شهرسازي مدرن و پست مدرن» با بيان اين مطلب گفت : ساختار مديريت شهرها در ايران همچنان به شيوه سنتي است .وي با بيان اين که اکنون فضاهاي گردشگري مشهد در معرض خطر است، افزود : مشهد ضمن حفظ هويت شهري خويش، حفظ مقررات پدافند غيرعامل و .. بايد يک مدل اسلامي مطلوب را به جهان عرضه کند.وي همچنين مدرنيته را خودباوري و تلاش براي بخردانه کردن هر چيز، شکستن و ويرانگري عادت هاي اجتماعي و باورهاي سنتي، عنوان کرد و افزود : مدرنيته همراه با پشت سر نهادن ارزش ها، حس ها، باورها و در يک کلام شيوه هاي مادي و فکري زندگي کهن است. وي مهم ترين ويژگي هاي شهرسازي مدرنيستي را به اعتقاد «ديويد هاروي» نظريه پرداز فضاي شهري، حول مفاهيم کارايي، کارکردگرايي و شخصيت زدايي عنوان کرد و گفت: هاروي در طراحي فضاي شهري، حس مکان و حس هويت را از بين برد و ارتباط ميان هويت و آسايش و آرامش را از هم گسست. ديدگاه او در طراحي شهرهاي مدرن، يکسان سازي و خلق فضاهاي متحدالشکل و گرايش غيرانساني يا ماشين محور است. دکتر حاتمي نژاد به مشکلات ناشي از شهرسازي مدرنيستي اشاره کرد و گفت: با گذشت نزديک به 80 سال از اجراي منشور آتن(1932) و پيشنهادهاي شهرسازي مدرنيستي، مشکلات اساسي شهرها همچون آلودگي محيط(زباله ، هوا و صدا)، نا امني، مشکلات دسترسي، بي هويتي محيط شهري، از هم پاشيدگي حس همبستگي محلي و حس شهروندي و احساس تنهايي روزافزون و رو به گسترش انسان در ميان ازدحام جمعيت شهري همچنان وجود دارد. وي زوال مراکز عمده شهري، زاغه نشيني و حاشيه نشيني هاي پردردسر، فاصله طبقاتي بين محلات فرو دست و فرادست، فرار روستاييان از روستاها به شهرها و زندگي در حاشيه شهر با فرهنگي متفاوت، بيکاري در شهرهاي بزرگ، وقوع جرم و جنايت هاي شهري، گسترش بيماري هاي عصبي و رواني و .. را از ديگر مصائب شهرسازي مدرن عنوان کرد. عضو هيئت علمي دانشگاه تهران، «يکسان سازي» را از ويژگي هاي شهرسازي مدرن عنوان کرد و گفت: در شهرهاي کوچک روابط چهره به چهره بيشتر و کنترل اجتماعي محسوس است؛ در نتيجه آسيب ها کمتر مي شود. اما در شهرهاي بزرگ با جمعيت زياد و اختلاف طبقاتي بسيار، انسان فراموش مي شود. در شهرهاي بزرگ افراد با انبوه سيستم هاي ارتباطاتي، در اوج بي خبري اند. شهرسازي مدرن سعي دارد مردم را از بي خبري درآورد.

فراخوان همکاری و قف مطلب برای سایت

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

سایت مرکز مطالعات حکمت دانش و فن شهرسازی و معماری ایرانی اسلامی -مرکز مطالعات شما - با نام لاتین IIUA.IR راه اندازی شد. منتظرارسال مقالات. مطالب. نقد معماری. خلاصه کتاب و ... و آثار ارزشمندتان هستیم. تیم تحریریه شما منتظر شماست. اثارتان را به ایمیل آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید بفرستید.

سایت رسما در جمعه 19 فروردین 1390 در ساعت 12.00 با گرامیداشت هیجدهمین سالگرد شهادت سید مرتضی آوینی  افتتاح شد. 

آخرین بروز رسانی مطلب در دوشنبه ، 2 خرداد 1390 ، 09:57

اسلام در معماری هم حرفی برای گفتن دارد؟

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
اسلام در معماری هم حرفی برای گفتن دارد؟
شنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۱ ساعت ۰۷:۳۵
 
معماری اسلامی، معماری فطری بشری یا به عبارت دیگر منطبق بر فطرت انسانی است. اما آیا در رابطه با معماری مدرن نیز چنین چیزی صدق می کند؟
به گزارش جهان به نقل از شبستان، نزدیک به سه دهه از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی می گذرد. در این مدت ایران اسلامی در بسیاری از زمینه ها، رشد و توسعه قابل قبولی داشته است اما یکی از زمینه هایی که همچنان در ابهام قرار دارد، موضوع معماری و شهرسازی اسلامی است. امروزه با وجود تاکید مکرر مسئولان اما همچنان سبک و سیاق حاکم بر معماری در کشور ما، بیشتر ماهیت غربی دارد و مانند اپیدمی همه جا فراگیر شده است. اما آیا به راستی می توان معماری اسلامی داشت؟ و یا معماری دوران اسلامی، واژه بهتری است؟ آیا اسلام به عنوان مکتبی که در همه زمینه ها راهبردهایی اساسی دارد، در معماری نیز حرفی برای گفتن دارد؟

معماری اسلامی منطبق بر فطرت بشری

آیت الله قرهی، موسس و متولی حوزه علمیه حضرت مهدی(عج) تهران که در زمینه هندسه شیخ بهایی و هندسه مظفر نیز تحصیلات عالیه دارد، در همین راستا به خبرنگار شبستان گفت: آنچه که در ابتدا باید به آن توجه کرد این نکته است که معماری اسلامی، معماری فطری بشری یا به عبارت دیگر منطبق بر فطرت انسانی است. اما آیا در رابطه با معماری مدرن نیز چنین چیزی صدق می کند؟

وی با بیان برخی از تفاوتهای موجود میان معماری اسلامی و معماری مدرن افزود: معماری های مدرن برخلاف معماری اسلامی به هیچ وجه با فطرت بشری همخوانی ندارد و پاسخگوی فطرت انسان نیست. «موضوع نور» یکی از مولفه ها و شاخصه های اصلی در تفاوت میان معماری اسلامی و معماری مدرن است. در معماری های اسلامی و دینی «بحث نور» البته نور طبیعی نه نور کاذب، از جمله مولفه های بسیار مهم است که نفشی بسیار تاثیرگذار در ساخت و سازها ایفا می کند. اهمیت نور، در دیگر ادیان و مکاتب مانند مسیحیت و بودا نیز دیده می شود. اما در معماری اسلامی به شکلی خاص و بسیار موثر مورد توجه قرار گرفته است.

مولفه های معماری اسلامی

آیت الله قرهی در تبیین مولفه های معماری اسلامی، با اشاره به نوع ساختار مساجد به عنوان نماد بارزی از اسلام و فرهنگ اسلامی تاکید کرد: در فرهنگ و تمدن اسلامی در ساختار مساجد، استفاده از نور طبیعی برای روشن کردن فضای مسجد بسیار مورد توجه بوده است. به گونه ای که روشنایی طبیعی مساجد تا حد امکان از نور خورشید و از طریق شیشه ها و در گذشته از طریق مناره های چهارگانه، تامین می شد. و این موضوع عاملی بود برای روح بخشییدن به انسان. مولفه دیگری که باید به آن اشاره کرد، مسئله سقف و «مدل سقفی» از جمله بلندبودن سقف ها در معماری اسلامی است. علاوه بر آن نوع چینش طاق ها و طاقچه ها نیز عامل روح بخش بودن بناها و ساختمان ها شمرده می شود.

این استاد حوزه و دانشگاه با تبیین و توضیح مفهوم مورد نظر از واژه مسکن گفت: مسکن یعنی جایی که برای انسان آرامش بخش است و این آرامش جنبه روحی و جسمی انسان، هردو را شامل می شود. و کاملا واضح است که جایی که روح انسان آرام نباشد جسم نیز به آرامش نمی رسد.

وی افزود: « هلن برن» در رابطه با معماری اسلامی می گوید « در قلب معماری اسلامی نمادهایی از آرامش بخشی به انسان دیده می شود» وی حتی کتابی با عنوان «معماری اسلامی» دارد که در آن جلوه هایی از این آرامش بخشی معماری اسلامی را تبیین می کند. « آرتور آبهام اف» که در رابطه با معماری ایرانی و آغاز عصر اسلامی نظریاتی دارد، در فصل سوم کتاب خود نکته ای را بیان می کند مبنی بر اینکه «مساجد، شهر خدا در دل شهرهای خاکی هستند» و در این بیان استدلال می کند که وجود قوس های فراوان و گوناگون در معماری اسلامی که از اصول لاینفک در ساخت مساجد است، حائز اهیمت و در بر دارنده مفاهیم خاصی است.

این محقق و صاحب نظر در زمینه هندسه و فیزیک تصریح کرد: ایوانهای داخلی، سردرها، گنبدها، محراب و شبستان ها در معماری اسلامی، همگی از جمله ابزارهایی هستند که در این سبک از معماری، روح زندگی را به انسان تزریق می کنند و این فیزیک با متافیزیک بشری سازگاری دارد. به واسطه همین موضوع معماری مذهبی و به خصوص معماری اسلامی، هیچگاه انسان را خسته نمی کند بلکه برعکس! مواقعی که انسان از همه چیز و همه جا خسته است، نفس همین نوع از ساختار و ورود به فضاهایی مانند مساجد، جدای از مباحث معنوی که در مساجد وجود دارد، عاملی است برای القای آرامش به انسان. به عیارت دیگر نفس این نوع از ساختار و معماری چنین تاثیری را در خود به همراه دارد.

آرامش بخشی؛ مولفه ای مهم در معماری اسلامی


وی با اشاره به آیات قرآنی در این زمینه یادآور شد: این که قرآن در سوره طاها می فرماید: «علی العرش استوی...» نکته خاصی را بیان می کند. وشاید بتوان اینگونه نتیجه گرفت که آیه به دنبال القای این مطلب به مخاطب است که عرش، قلب عالم است و ساختارهای اسلامی بخصوص مساجد، این حالت عرشی را از طریق نوع و نحوه معماری به انسان تفهیم می کنند. چرا که انسان می تواند مفهوم عرش را در قوس معماری های مذهبی، ایوانها، گنبد و شبستانها درک کند. این موضوع در صورتی که مورد توجه و تامل بیشتر قرار گیرد، بشر را از دغدغه های فکری که امروز به واسطه صنعت دامنگیر او شده می رهاند.

آیت الله قرهی در ادامه با بیان برخی آثار مخرب صنعت در زندگی انسان گفت: ما معتقدیم صنعت فی ذاته مطلوب است اما همین صنعت انسان را به تخریب روحی رسانده چرا که انسان به واسطه صنعت، فطرت خود را به فراموشی سپرده است. بشر براساس فطرت خود نیازمند مکانهایی است که به او آرامش دهد و خانه های قدیمی ما در ایران چنین ویژگی را دارا بودند. به عنوان مثال خانه های عباسیان در کاشان با نوع خاصی از معماری که شامل هشتی ها، مکانهای خاص ورودی به خانه، باغچه ها و سرداب ها و... هستند، آرامش را به اعضای خانه القا می کند. حتی امروز اگر شما به قسمتهای مختلف این خانه ها وارد شوید در کلیه قسمت های خانه اندرونی، بیرونی، حوضخانه و حتی سرداب، روح بخش بودن خانه را کاملا لمس می کنید و این در حالی است که سرداب معمولاً در زیرزمین است و انسان در جایگاه های تنگ و تاریک احساس خوشایندی ندارد اما نوع معماری اسلامی حتی در سردابها به گونه ای است که فرد را دچار احساسات ناخوشایند نمی کند.

معماری مدرن با نیازهای فطری انسان همخوانی ندارد

وی افزود: معماری اسلامی پاسخگوی فطرت و نیازهای فطری انسان است. اما معماری جدید آن آرامش را به انسان نمی دهد و گاه حتی برعکس، موجب سلب آرامش می شود. در معماری مدرن برای روشنایی و نوررسانی، از نورهای کاذب استفاده می شود. امروز متاسفانه با استفاده از هالوژنها، روز به روز به جای افزایش میزان نور، آن را کاهش می دهند و این کمبود نور باعث تخریب روح می شود چرا که انسان فی ذاته علاقمند به نور است (الله نورالسموات والارض). حتی قرآن نیز هنگام تمثیل خداوند با عنوان «ولی»، به موضوع خروج انسانها از ظلمات به نور تمثیل می زند

«الله ولی الذین آمنوا یخرجهم من الظلمات الی النور» این خروج از ظلمات به سوی نور دلالت بر این دارد که انسان اشتیاق به نور دارد منتها نور طبیعی. اما برعکس، نورهای کاذب، روح انسان را تخریب می کند به خصوص مواقعی که این نورها در قاب ها و هالوژنهای خاص تغییر داده و به صورت بسیار کم و دلگیر ارائه می شود که این سبک بیشتر در ساختارهای غربی همچون سبک فرانسوی و آلمانی دیده می شود.

این صاحب نظر در مسایل فیزیک تصریح کرد: انسان حتی برای خوب کار کردن و تولید بالا در دنیا نیز (به خصوص با توجه به نامگذاری سال به سال تولید ملی توسط رهبری معظم انقلاب) می بایست روحیه بالا داشته باشد و روحیه بالا در جایی حاصل می شود که آرامش وجود داشته باشد اما متاسفانه ساختمانها و معماریهای مدرن آرامش را از انسان می گیرند.

وی تاکید کرد: امروز حتی برخی از صاحب نظران عرصه هنر نیز اقرار دارند که وقتی برای ورود به فضای داخلی یک خانه از راههای پیچ و خم دار عبور می شود، مسئله «حیات خلوت و حریم بصری» خانه و خانواده رعایت شده و از سوی دیگر آرامش برای اهل خانه به ارمغان می آورد. این یک امر کاملا طبیعی و پذیرفته شده است که نوع پوشش افراد در داخل منزل با محیط بیرون متفاوت است. این موضوع و احترام به حریم خصوصی افراد، در هنر اسلامی مورد توجه است و لذا این راههای پیچ و خم دار که در معماری اسلامی برای ورود به فضای داخلی خانه استفاده می شد به این دلیل بود که در صورت ورود اشخاص، اعضای داخل خانه آرامش نسبی داشته باشند و به همین دلیل در خانه های قدیمی اندرونی و بیرونی ساخته می شد.

آیا طرح های خانه های قدیمی امروز هم قابل اجراست؟

آیت الله قرهی افزود: شاید کسی این شبهه را مطرح کند که امروز با توجه به کمبود زمین نمی توان به آن شیوه معماری کرد. اما این شبهه وارد نیست بلکه مشکل، ندانستن شیوه کار است. همچنان که در موضوع مسکن مهر ثابت شد که می شود و می توان؛ تنها نوع معماری است که متفاوت می شود. ما منابع فراوانی در اختیار داریم اما شیوه صحیح استفاده از آنها را نمی دانیم. از سوی دیگر آیا تمام اماکنی که امروز آباد شده قبلاً هم آباد بوده است؟ ما می توانیم نوع معماری اسلامی را حتی در طبقات بالاتر گسترش دهیم همانگونه که برخی از معماریهای اسلامی قدیمی مانند خانه های عباسی در ۵ طبقه ساخته شده است. بنابراین می توان با نوع معماری اسلامی به شیوه های مختلف آرامش را به زندگی ها بازگرداند.

وی تصریح کرد: موضوع مهم دیگر در معماری، رنگ است. رنگ می بایست با نور همخوانی داشته باشد به تعبیر دیگر همشینی رنگ با نور در معماری بسیار قابل توجه است. « هالی کاربن» در آثار خود با اشاره به عرفان ایرانی این مطلب را نیز بیان می کند که در عرفان ایرانی اسلامی به واسطه تابش نور و رنگهایی که در کاشیکاری ها وجود دارد، مانند رنگ آبی فیروزه ای یا سبزهای مغزپسته ای رمز و رازهای فراوان وجود دارد.

این استاد حوزه و دانشگاه یادآور شد: موضوع رنگ و نور به خصوص در فضاهای آموزشی بسیار مهم و بر میزان یادگیری موثر است. بنابراین معماری در یادگیری نیز موثر است و رنگ یکی از عوامل این اثرگذاری است. رنگ سفید نماد وجود مطلق و رنگ سبز نمادی از اهل بیت و رنگی نشاط آور و بشاش برای روح انسان است. در ساختار دنیا نیز نمونه عملی این مطلب دیده می شود. روح بخشی بودن و نشاط آوری بهار تا حد زیادی از این نشات می گیرد که انسان انواع رنگها و زیبایی ها را در بستری از رنگ سبز می بیند. چمن ها، درختان، برگها، سبزی های مختلف با میوه ها یی در انواع و اقسام رنگها انسان را به وجد می آورد. نقاشی هایی که در گذشته در ساختمانها کشیده می شد، گلهایی در زمینه سفید یا مغز پسته ای، نشانی برای ایجاد نشاط در مخاطب بود.

ویژگی خاص معماری اسلامی

آیت الله قرهی افزود: معماری و هنر معماری با هم متفاوت است؟ معماری اسلامی دارای شاخصه هایی است که آن را از سبک و سیاق های دیگر بناها جدا می کند. یکی از این ویژگی ها، هندسه علمی و عملی است. در معماری اسلامی هندسه علمی و عملی در کنار هم دیده می شود و این خود اثر خاص وضعی دارد.

شما اگر وارد مسجدی شوید که قبله آن متمایل به راست یا چپ باشد یعنی مستقیم نباشد، این موضوع در شما اثر روانی خواهد داشت چون انسان ذاتاً و به صورت ذاتی علاقه دارد که در مسیر مستقیم باشد.

وی در توضیح این مسئله گفت: نمونه همراهی و معیت هندسه علمی با هندسه عملی در معماری اسلامی را در مسجد شیخ لطف الله اصفهان کاملا می توان مشاهذ اختلاف زاویه در ورودی و صحن مسجد مسجد شیخ لطف الله در اصفهان توجه کنید.ده کرد. ورودی این مسجد تا قسمت صحن، که نماز در آن برگزار می شود ۴۵ درجه اختلاف زاویه دارد اما طراح مسجد (شیخ بهایی) به گونه ای بنای آن را طراحی کرده است که این اختلاف زاویه با پیچش های خاص ، کاملا جبران شده و در صحن مسجد قبله دقیقاً مستقیم است و این نکته ای است در معماری اسلامی که هندسه علمی و عملی توام با هم هستند.

موسس حوزه علمیه حضرت مهدی(عج) خاطرنشان کرد: گاه هنرهای ابداعی نیز در معماری وارد می شود که ممکن است برخی ورود این ابداعات و خلاقیت ها در معماری اسلامی را نپذیرند. اما باید توجه داشت که این هنرهای ابداعی، در صورتی که اساس و بنیان های معماری اسلامی را زیر سوال نبرد اشکالی نداشته و بسیار هم پسندیده است. امابه شرط اینکه با فطرت بشر منافات نداشته باشد. یعنی کسی مخالف ابداع و خلاقیت نیست یا اینکه بگوییم ما تصمیم داریم همچنان در شیوه های عصرهای گذشته زندگی کنیم اما با رعایت دو شرط ؛ نخست اینکه این ابداعات با فطرت بشری سازگار باشد و دوم اینکه اساس و مبنای معماری اسلامی را برهم نزند.

سازه ای از خشت اما ضد زلزله

وی با اشاره به نمادهای دیگری از معماری اسلامی در ساخت ضریح ها و حرم های ائمه و بزرگان دین افزود: نوع ساختار ضریح های مطهر ائمه و بزرگان قابل توجه است. به عنوان مثال نفس ۴ گوش بودن ضریح، خود عاملی برای جذب انسان است. نوع شبکه بندی ها، پنجره ها، مشبک بودن آنها همه با اصول و قواعد خاصی طراحی شده و تمدن حقیقی اسلام در موضوع معماری کاملا واضح و آشکار است.

آیت الله قرهی مقاوم سازی را از دیگر مولفه های معماری اسلامی برشمرد و گفت: مسئله مقاوم سازی نیز در معماری اسلامی کاملاً مورد توجه است. شیخ بهایی (رحمه الله) که علاوه بر مسجد شیخ لطف الله، ساختمان سازه «منار جنبان» اصفهان را نیز طراحی کرده، در طراحی این سازه مقاوم بودن ساختمان را کاملا مدنظر قرار داده است «منار جنبان» با خشت و آجر ساخته شده اما ضد زلزله است به عبارت دیگر در معماری اسلامی نوع چینش نیز مهم و مطرح است.

شهر اسلامی رویا یا واقعیت.روزنامه ایران.8/4/91

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

شهر اسلامي؛ رؤيا يا واقعيت

مهندس محمد هادی عــرفان

شهر، تغییر شکل یافته کلمه شار است.‌ کلمه ایرانی و نشانه‌ای از مدنیت دیرپای این سرزمین. هزاران سال است که شهر در فرهنگ این سرزمین وجود دارد و البته ساخته و پرداخته مي‌شود. اما کلمه شهرسازی به نظر بسیاری از اندیشمندان معاصر برگردان نه چندان امانتدارانه‌ای از urbanism است.‌ در كالبدشكافي اين كلمه مي‌توان گفت پسوند «ساز» برگرفته از بن مضارع ساختن است. در واقع پسوند ساز فی نفسه فعل امر بساز را با خود همراه و در خود مستتر دارد. لذا نگارنده از این کلمه نوعی حالت آمرانه و نگاه از بالا و بلکه تحکم را می‌فهمد. در واقع در این نگاه به کلمه می‌توان از شهرساز و شهرسازی معنایی یک جانبه دریافت نمود. معنایی که در متن خود نگاهی فرادستی به مردم دارد و مردم را فرودست و عامل مجری این روند می‌پندارد.
واقعیت آن که شهرسازی به همان معنایی که در ایران فهمیده و طی دوران پهلوی اول و دوم فهمیده و عمل شد، عملاً فعلی مستبدانه و ابلاغی بوده است.‌ به همین خاطر هم شابلون رضاخانی توسعه- یا به تعبیر ملاطفت‌آمیزتر، الگوی تهران- در کمتر از نیم قرن بر بدنه بافت‌های عمده شهرهای اسم و رسم‌دار ایرانی حک مي‌شود و هر شهری دارای بافتی مي‌شود منقطع و تکه تکه که البته بعداً بافت فرسوده می‌خوانندش.
به این اقدام معمولاً می‌توان میدان یا میدان‌هایی و چهار یا 6 خیابان به هم رسیده را هم افزود. این الگو از همدان تا بیرجند قابل مشاهده است. در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی، بازگشت به خویشتن با اقبال مواجه است لذا اصطلاحاتی مانند معماری ایرانی و.‌.. کم کم در فضای بعد از انقلاب رونق افزون‌تر از گذشته‌ای پیدا می‌کند. اما ترکیب شهرسازی اسلامی یا شهرسازی اسلامی- ايراني ترکیب نوساخته‌ای است و با وجود این که هم اکنون چند سالی است برخی دانشگاه‌ها در کشور به تربیت دانشجوی شهرسازی اسلامی مشغول هستند ولی هنوز هم می‌توان بر روی چیستی این مفهوم به بحث نشست. بماند که اساساً بحث شهرسازی اسلامی یکی از بحث‌های داغ و روز اندیشمندان و حکمرانان جهان اسلام است و تلاش‌های وسیعی در این زمینه در مالزی، عربستان و یوگسلاوی زودتر از ایران شروع شده است.‌ در فضای فعلی کشور می‌توان صاحبان فکر و قلم در این زمینه را در چند اردوگاه فکری تقسیم‌بندی نمود. عده‌ای از اندیشمندان آشکار و پنهان، اساساً قائل به این ترکیب نیستند و البته ادله‌ای هم برای خود دارند. مثلاً یکی از این بزرگان در مورد معماری اسلامی هم نگاهی انکارآمیز داشت و دلیل می‌آورد که وقتی معماری و شهرسازی مسیحی نداریم، طبعاً معماری و شهرسازی اسلامی هم معنا ندارد. عده‌ای دیگر از اندیشمندان با الهام از آرای دكتر سیدحسین نصر، نگاهی تأویلی به معماری و شهرسازی اسلامی دارند. شاید بتوان مرحوم آنه‌ماری شیمل و تیتوس بورکهارت را هم جزو این دسته افراد دانست.‌ این نحله فکری بیشتر از باور به دین خالص؛ باور به نوعی برداشت باطنی و مکاشفه‌ای از دین دارد. لذا برداشت‌های عرفانی و آغشته به رؤیا و الهام و اشراق به دین و معماری دینی اسلام دارد و سعی دارد با مکاشفه و تأویل برای معماری اسلامی به معنایی توحیدی برسد. این نگاه به احتمال زیاد زاویه‌ای جدی با قرائت ائمه معصومین (ع) از دین دارد.‌ نوعی عرفان صلح‌جو که با قدرت و سلطان میانه خوبی دارد و سعی دارد سوسویی از معرفت را در حاشیه مجالست با قدرت سیاسی به نمایش بگذارد. سنت‌گرایی و احترام فوق‌العاده به هر آنچه از گذشته باقی‌مانده از ویژگی‌های این رویکرد است.
دسته دیگری از اندیشمندان این حوزه نگاهی کاملاً کالبدی به موضوع دارند. یعنی تعریف و پسوند اسلامی را به معماری و شهرسازی پذیرفته‌اند و بدون قائل بودن به هیچ تأویلی دقیقاً به دنبال ثبت و کشف روابط فضایی، تکنیک‌های اجرایی، نسبت‌های هندسی و.‌.. در آثار باقیمانده حکومت مسلمانان هستند. مرحوم پوپ از موفق‌ترین افراد در این زمینه است. ارنست کونل و تا حدی استاد کرامت‌الله زیاری را می‌توان جزو این دسته دانست. مهم‌ترین کوشش‌های این طیف بر کشف روابط عملکردی فضاها و بناها مصروف شده و نتایج جالب توجهی هم از تحقیقات‌شان به دست آمده است. چهارمین دسته از اندیشمندان علاقه‌مند به موضوع شهرسازی و معماری اسلامی، کسانی هستند که نگاهی کاملاً مرمتی و میراثی به موضوع دارند. یعنی جنبه حفظ و احیا و مرمت برایشان اولویت دارد. برخی از آنان هنوز هم دغدغه‌هایشان در مقیاس معماری است و برخی نگران بافت‌های شهری آن هم در مقیاس شهرسازی هستند. شاید بتوان مرحوم دکتر باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی را به نوعی جزو این گروه دانست.
مثلاً ایشان در تحلیل مسجد جامع كبير يزد بر جزئیات واقعی بنا متمركز بود و کمتر به سراغ تأویل‌ها و برداشت‌های شبه عرفانی می‌رفت. هر آنچه می‌گفت، بر اساس آنچه می‌دید، بود.‌ لذا مباحثی که مطرح می‌نمود، کاملاً آکادمیک و قابل بررسی بود. پنجمین گروه علاقه‌مند به موضوع را می‌توان مدیران اجرایی دانست.‌ کسانی که عموماً مدرک مهندسی دارند.‌ به خاطر خصلت روحیه مهندسی بشدت نتیجه‌گرا و دوستدار تکنولوژی هستند لذا از طرفی علایق فرهنگی‌شان آنها را وا می‌دارد تا از پسوند اسلامی در موقعیت‌های مناسب استفاده کنند و از طرف دیگر روحیه اجرایی، غیر تأویلی، غیر فلسفی و غیر عرفانی‌شان و طبیعت نتیجه‌گرای موقعیت شغلی‌شان باعث مي‌شود که وارد موضوع شهرسازی و معماری اسلامی شوند و تا از آنان در مورد موضوع سؤال مي‌شود، به سراغ مصداق‌هایی مانند کاشی و طاق و قوس مي‌روند. البته این فی نفسه نه حسن است و نه عیب.‌
ششمین گروه کسانی هستند که نه برای معماری و شهرسازی بلکه در قالب پارادایم فکری آشکارا دینی به سراغ موضوع آمده‌اند. تعابیر محدود اما عمیق شهید سیدمرتضی آوینی یکی از بهترین مصداق‌های این نوع نگاه است. اخیراً نیز حضرت آیت‌الله جوادی آملی و برخی دیگر از بزرگواران وارد مبانی عمیقی از موضوع شده و اشاراتی داشته‌اند. حضرت آیت‌الله مکارم شيرازي نیز اخیراً در پاسخ به استفتائات برخی از مهندسان معمار و شهرساز، افق جدیدی را در نگاه دین به مقوله معماری و شهرسازی گشوده‌اند که جای تقدیر دارد.
شاید نتوان هنوز به قاطعیت از گفتمان شهرسازی اسلامی یا شهرسازی و معماری اسلامی- ايراني صحبت کرد. به گمان نگارنده؛ استفاده از کلمه‌هایی مانند اسلامی در پیامد کلمه‌هایی تخصصی مانند شهرسازی و معماری اگر به خوبی کاویده و تدقیق نشود بیش از حسن، ممکن است آفت به همراه داشته باشد. به هر حال موارد زیر در تبیین مؤلفه‌های شهر اسلامی می‌بایست روشن شود:
1- می‌دانیم که غیر از 11 سال حکومت نبوی و چهار سال حکومت علوی و تنها چند ماهی حکومت کوتاه امام حسن مجتبی(ع) هیچ‌گاه معصوم در رأس حکومت نبوده است.‌ لذا تعبیر پیشنهادی شهر مسلمانان شاید به واقعیت نزدیک‌تر از کلمه‌هایی شبیه شهر اسلامی باشد.
2- شهر اسلامی یک رؤیاست؟ یک چشم‌انداز است؟ یک مطالبه است؟ یا یک واقعیت؟ این باید با گفت‌وگوی بین اندیشمندان روشن گردد. چرا که هم اکنون برخی از اشخاص از این کلمه به مثابه یک آرزو یاد می‌کنند و برخی آن را به عنوان یک ضرورت مي‌بينند. برخی هم آن را حتی مصداقی برای شهرهای مذهبی‌مان به کار می‌برند. حتی در برخی رده‌های اجرایی تمایل به استفاده از پسوند اسلامی آنقدر شایع است که به ترکیبات نیمه طنزی مانند پارک اسلامی هم اشاره مي‌شود!
3- بین شهرسازی و معماری اسلامی- ايراني و شهر اسلامی باید فرق قائل شد. می‌توان شهرسازی اسلامی داشت اما شهر اسلامی به عنوان یک چشم‌انداز باقی بماند و ما به دنبال یک مصداق مشخص از آن در عالم واقع نگردیم. در همه شهرها به هر حال تکدی‌گری، انواع جرائم ممنوع و حرام و بسیاری از اتفاقات می‌افتد که عملاً باعث مي‌شود عنوان شهر اسلامی برای شهرهای ما غیرقابل مصرف شود. می‌توان بر اساس آموزه‌های دین مقدس به سمت شهرسازی و معماری اسلامی و یا با قید مناسب‌تر اسلامی- ايراني رفت و البته کیفیت محیط‌های شهری را ارتقا داد اما ادعای شهر اسلامی ادعایی سنگین و بزرگ است و اگر همین طور بی محابا مصرف شود، شاید ارج و قرب موضوع هم مخدوش شود.
* پژوهشگر معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی، مدیر مرکز مطالعات حکمت دانش و فن شهرسازی و معماری اسلامی- ايراني (شما) و دبیر همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری (خرداد1391)

گزارش تصویری همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 گزارش تصویری همایش را می توانید از بخش گالری تصاویر سایت مشاهده نمائید.

صفحه 13 از 14