شما

مرکز مطالعات حکمت – دانش و فن معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی

سند استانی گرایش به شهرسازی و معماری ایرانی اسلامی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

- طرح اولیه سند استانی گرایش به شهرسازی و معماری ایرانی اسلامی برای اولین بار در ایران و به همت مرکز مطالعات شما تهیه و با مساعدت و پیگیری مدیرکل محترم دفتر فنی استانداری خراسان رضوی آقای مهندس واحدی و خصوصا مدیرکل محترم امو راجتماعی استانداری خراسان رضوی آقای موسویان در نشست دوشنبه 8اسفند1390 پیش نشست شورای فرهنگ عمومی استان طرح شد.

رجوع به معماری اسلامی بهترين راهكار برای خلق نمادهای دينی در شهر است

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 

محمدمهدی محمودی، مدرس دانشكده معماری دانشگاه تهران تأكيد كرد: بازگشت معماری اسلامی در ساخت بناها بهترين راه برای خلق نماد‌های دينی و اسلامی در سطح شهر است.

محمدمهدی محمودی، مدرس دانشكده معماری دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) گفت: نمادهای اسلامی در سطح شهر تهران مربوط به دوره‌های مختلف تاريخی هستند. ممكن است يكی مربوط به هفتاد سال پيش و يك نماد ديگر ممكن است مربوط به همين امسال باشد، اما آنچه در نماد مهم است اين است كه اين نماد ويژگی‌های متعلق به تهران را دارا باشد و اقليم و محيط تهران در آن در نظر گرفته شده باشد.

وی افزود: كپی‌برداری از نمادهای شهرهای ديگر به تهران القای بی‌هويتی می‌كند. خط، نقاشی و ترسيم‌ها هر يك بايد هويتی تهرانی را نيز ارائه دهند. در حالی كه در نظر گرفتن ويژگی‌های اسلامی، ايرانی و تهرانی بودن در نماد بايد در نظر گرفته شود، جای‌گذاری و مكان و همچنين زمان اجرای آن نيز اهميت بسيار دارد.

محمودی افزود: نماد طبيعت تهران كوه دماوند است و نمادهای طراحی شده می‌تواند با در نظر گرفتن آن خلق شود، همچنين بهره‌گيری از بناهای معماری گذشته می‌تواند در خلق نمادها استفاده شود.

وی در پاسخ به اينكه كدام يك از هنرها قابليت بيشتری برای خلق نمادهای اسلامی دارد، گفت: تا جايی كه امكان دارد بهتر است كه روی بناها كار شود و در معماری ساختمان‌ها مفاهيم اسلامی نشان داده شود. همچنين مكان بنا بسيار اهميت دارد، به عنوان مثال حسينيه ارشاد يكی از بهترين جای‌گذاری‌ها در تهران است. محل جای‌گيری نماد يا بنا بايد نسبت به نياز جامعه انتخاب شود، مثلا نبايد در يك محل مسكونی يك نماد بزرگ شهری قرار داده شود.

اين مدرس دانشگاه اظهار كرد: معماری اسلامی اين است كه بناها نسبت به كاربری‌شان در جای خود قرار بگيرند تا نياز به تابلو و نوشته نباشد. درست همان طور كه در شهرهای قديمی و محلات قديمی تناسبات كاربری‌ها و مكان‌ها مشخص بوده است. مثلا مساجد بزرگ‌تر از بناهای كناری بودند و جذابيت و ابهت مكانی مثل مسجد حفظ می‌شد.

وی اضافه كرد: الان در تهران ميدانی را داريم كه مسجدی كه در آن ساخته شده كه نمای اصلی آن توسط ساختمان يك بانك گرفته شده و ورودی مسجد در كوچه كنار ميدان قرار داده شده است. اين ساختار ارجحيت مضامين اقتصادی بر مضامين معنوی را ناخودآگاه القا می‌كند.

محموی تصريح كرد: در نقشه قديمی تهران به خوبی بناهای مساجد مركزيت و محوريت داشته‌اند؛ مسجد ارك، مسجد بازار، مسجد كنار ساختمان مجلس همه جز نمادهای اسلامی و بناهای مذهبی تهران هستند.

وی در ارزيابی نقاشی‌های ديواری كنونی گفت: اوايل كه نقاشی‌های ديواری در سطح شهر آغاز شد جذابيت بصری بالايی را ايجاد كرد؛ اما هم‌اكنون با كثرت اين نقاشی‌ها در سطح شهر تشنج بصری برای شهروندان ايجاد شده است. موضوعات مطرح شده در اين نقاشی‌ها هدفمند نيست و هر نقاشی موضوعی را دنبال می‌كند كه با نقاشی‌های ديگر غيرمرتبط است.

اين پژوهشگر حوزه معماری در پايان خاطرنشان كرد: هنرمندان با در نظر گرفتن ويژگی محل‌ اجرای كارشان از اين بابت كه مخاطبشان يا همان شهروندان در آن محل پياده حركت می‌كنند و يا سوار بر اتومبيل با سرعت كم يا زياد هستند، می‌توانند آثار تأثيرگذارتری ارائه كنند.

معماران غربی، واضع اصطلاح معماری اسلامی اسلام معرف الگویی ذهنی برای معماری است،نه الگویی كالبدی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 

معماری اسلامی، معماری ادوار اسلامی، معماری منسوب به اسلام و معماری جوامع اسلامی همه عناوینی هستند كه وقتی صحبت از معماری اسلامی می‌شود، نمود پیدا می‌كنند

اختصاصی معماری نیوز: معماری اسلامی، معماری ادوار اسلامی، معماری منسوب به اسلام و معماری جوامع اسلامی همه عناوینی هستند كه وقتی صحبت از معماری اسلامی می‌شود، نمود پیدا می‌كنند و من به همه این دیدگاه‌ها معتقدم.اسلام برای معماری یك الگوی ذهنی معرفی می‌كند كه این الگوی ذهنی در هر شرایطی به‌گونه‌ای مشابه نیست. اصل مهم در اسلام این است كه خانه مسلمان باید به‌گونه‌ای باشد كه از دید بیگانه مصون باشد كه این اصل باید در كشورهای اسلامی رعایت شود.

آنچه كه می‌تواند معماری اسلامی باشد، یك الگوی فیزیكی ثابت لایتغیر نیست. یك مسجد، خانه یا بازار ممكن است در زمانی واجد ویژگی‌های معماری اسلامی بوده ولی در جای دیگر و در اقلیم دیگری دارای مولفه‌های معماری اسلامی نباشد. معماری اسلامی مفهومی است كه در هر زمانی و مكانی و با فناوری، دانش و سرمایه‌گذاری متناسب آن زمان تجلی خاص خود را دارد.

در قرآن مطلبی راجع به معماری ندیدم ولی قرآن و اسلام می‌گوید چگونه زندگی كنید و هفت محور را از آن استخراج كردیم كه بر اساس آن می‌شود اصولی استخراج كرد كه در شهرسازی و معماری كاربرد دارد. بنابراین، باید فضا طوری باشد كه دستورات اسلام را بتوان در آن رعایت كرد.

پیامبر اكرم(ص) در حدیثی می‌فرمایند زمین مادر شماست. انسان با مادرش چگونه رفتار می‌كند؟ این حدیث حفاظت از محیط زیست را در خود دارد. در توسعه پایدار می‌گویند منابع را به‌گونه‌ای مصرف كنید كه نسل‌های بعد نیز بتوانند از آن برخوردار شوند در این‌باره اسلام می‌گوید كه در یك شرایط متعادل حداكثر تولید را باید انجام داد و حداكثر قناعت را نیز سرلوحه كار قرار داد. اگر این آراء را بپرورانیم و وارد زندگی كنیم طریقه و نحوه زندگی ما بسیار فرق خواهد كرد.

در تفكر اسلامی عملكرد مهم است نه عناصر. ما نباید در معماری اسلامی عناصری مثل مسجد، بازار، حمام، فضاهای مسكونی و فضای حركت را شاخصه معماری اسلامی بدانیم بلكه اسلام یكسری اصول ثابت را معرفی می‌كند كه در هر زمان و مكان و هر موضوع خاص از زندگی نمود دارند. به‌طور مثال مفهوم شكر عملكردی است كه معنایش در معماری و شهرسازی این است كه وقتی مواد و مصالح را در جهت كمال آنها استفاده كنید شكر را به جای آورده‌اید. اگر نعمت‌ها را طوری استفاده كنید كه ولی‌نعمت را به یادآورد می‌شود شكر. همچنین است مفاهیمی مثل هویت، خودستایی و ...

معماری فقط كالبد آن نیست، فضا و قلمرو است كه یك شهر را می‌سازد و شهر را شهر اسلامی می‌كند. عناصر سازنده این فضا و قلمرو سه عنصر هستند كه اولین عنصر مهم، اهل شهر هستند. نژاد و كالبد این انسان‌ها خیلی مهم نیست بلكه تفكر و جهان‌بینی آن‌ها مهم است.

با مثالی تاریخی، میتوان به اهمیت عنصر اول اشاره كرد:ما مدینه‌النبی را به عنوان الگوی شهر اسلامی می‌شناسیم. پیامبر(ص) كه به یثرب می‌آیند جز ساختن مسجد در ابتدا تغییر دیگری نمی‌دهند ولی اولین كاری كه می‌كنند این است كه تفكر اهل مدینه را می‌سازند. عنصر دوم فضای قوانین و رفتارهای آدمیان است. این كه مردم چگونه با هم رفتار می‌كنند، با طبیعت چگونه رفتار می‌كنند. انرژی و مصالح را چگونه مصرف می‌كنند و عنصر سوم، كالبد شهر است از جمله بافت و رنگ كه بیشتر معماران و شهرسازان به این بعد توجه بیشتری نشان می‌دهند و كالبد شهر را می‌سازند و روی دو مولفه اول توجهی ندارند چون در دو عنصر اول خیلی نمی‌توانند نقش داشته باشند. لازم نیست كه همه ساختمان‌ها بسیار محكم باشند، یك بنا می‌تواند خیلی هم محكم نبوده و درنتیجه سرمایه كمتر و در بروز حوادث، تلفات كمتری را نیز دربر داشته باشد و مقرون‌به‌صرفه نیز باشد.

اسلام برای معماری یك الگوی ذهنی معرفی می‌كند كه این الگوی ذهنی در هر شرایطی ثابت است. اصل مهم در اسلام این است كه خانه مسلمان باید به‌گونه‌ای باشد كه از دید بیگانه مصون باشد. مهم به شیوه مسلمانی زندگی كردن است نه اشكال صوری خانه‌ها.

واژه شهر اسلامی و معماری اسلامی را غربی‌ها به‌وجود آوردند. آنها در بررسی معماری مسلمانان متوجه شدند كه معماری ما با آنها بسیار متفاوت است و تفاوت را در اسلام دیدند. چون آنها غیرمسلمان بودند پی به این تفاوت بردند و مسلمانان چون در متن بودند معماری خود را اسلامی نمی‌خواندند همچنان كه دیگر مسائل خود را اسلامی نمی‌خوانند چون اسلام در متن زندگی آنهاست.

معماری تعریف فضاست به گونه‌ای كه آن فضا برای زندگی مطلوب انسان باشد و بتواند او را به سمت كمالش برساند و فضای مطلوب را برای زندگی به‌وجود بیاورد. در معماری یكسری نمادها داریم كه عمومی هستند. به‌طور مثال در مورد عدد 4 می‌گویند عددی است كه نشان‌دهنده چهار جهت و عناصر اربعه است.

سرسلسله نیازهای انسان در سه قلمرو است: قلمرو فیزیولوژی، قلمرو روانی و قلمرو معنوی و روحانی. امن‌بودن یك شهر نیازهای روانی اهل آن را مرتفع می‌سازد، رزق فراوان نیازهای مادی -فیزیولوژیك انسان‌ها را تامین می‌كند و عدم پرستش بت و پرستیدن خداوند نیازهای روحانی و معنوی مردم شهر را مرتفع می‌كند.

 شهرهای امروزی ما به میزان بسیار كم منطبق با معماری و شهرسازی اسلامی است. وقتی حضرت ابراهیم(ع) خانه كعبه را ساخت به خداوند گفت: خدایا این مكان را شهر قرار بده. خود شهر در اسلام مهم است و حضرت ابراهیم(ع) برای شهر چند مولفه ذكر می‌كند: 1- امن باشد 2- رزقش فراوان باشد 3- در آن بت پرستیده نشود. بنابراین اگر این مولفه‌ها در شهری باشد، آن مكان از نظر تفكر وحیانی، شهر است. باید یك طرح جامع احیای معماری و شهر اسلامی تهیه شود و بر اساس آن كار كرد. این طرح جامع طرح شهر یا ساختمان نیست. طرح جامعی است كه نظام آموزشی، مدیریت و نظام مهندسی را دربر می‌گیرد.


منبع: نویسنده: محمد نقی زاده - معماری نیوز

آشپزخانه اپن غيراسلامي است

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف
آيت ا... جوادي آملي در ديدار اعضاي نظام مهندسي:
آشپزخانه اپن  غيراسلامي است
خراسان - مورخ شنبه 1390/03/07 شماره انتشار 17846

ساختن خانه هاي داراي آشپزخانه به اصطلاح «open» که صاحب خانه و ميهمان ها نتوانند به درستي رعايت حجاب را بکنند و نتوانند خود را حفظ کنند، اسلامي نيست .به گزارش مرکز خبر حوزه، آيت ا... جوادي آملي، روز پنج شنبه در ديدار اعضاي کميته تخصصي شهرسازي سازمان نظام مهندسي کشور گفت: نبايد توقع داشته باشيم که آيه اي در قرآن باشد که به مردم توصيه کند چگونه خانه بسازند، چون اسلام با عقل کار دارد و نه با سفاهت و خانه بايد با عقل و برهان ساخته شود.ايشان اضافه کرد: عقل يکي از محوري ترين ادله دين ما به شمار مي رود، لذا ملت نادان نمي تواند مسلمان باشد و چيزي که عقل آن را نمي پسندد اسلامي نيست.معظم له خاطرنشان کرد: در اسلام هنگامي که براي مردگان خانه آخرت را در قبر مي سازند، سنگ لحد را محکم بنا مي کنند، لذا تا آن جا که شاهد فهم در بناها باشيم آن بنا اسلامي است.

 

آشپزخانه اي که اسلامي نيست

استاد برجسته حوزه علميه قم عقل، استدلال و برهان را عنصري ترين محور در ساخت وساز اسلامي ذکر کرد و افزود: ساختن خانه هاي داراي آشپزخانه هاي به اصطلاح «open» که صاحب خانه و ميهمان نتوانند به درستي رعايت حجاب را کنند و نتوانند خود را حفظ کنند، اسلامي نيست.معظم له تصريح کرد: خانه بايد طوري بنا شود که اهل خانه از درون و بيرون داراي حجاب باشند، لذا مکاني که ميهمان در آن مستقر مي شود بايد از جاي صاحب خانه مستور باشد.حضرت آيت ا... جوادي آملي ابراز داشتند: نماي بيرون منازل نيز بايد طوري طراحي شود که نه بر ديگر منزل ها اشراف داشته باشد و داخل آن نيز براي اطرافيان نمايان نباشد.ايشان افزودند: منازل در غرب ديوار خاصي نداشته و بيشتر از طريق نرده از يکديگر جدا مي شوند و اين به دليل آن است که آن ها منزل را آسايشگاهي به جاي پرورشگاه مي پندارند.

 

در ساخت منازل اتاقي به عنوان مصلي ساخته شود

مفسر قرآن کريم ادامه داد: ديوار مناسب مي تواند در معماري اسلامي آزادي لازم را به ميهمان و صاحب خانه بدهد. ايشان بر ساخت وساز اتاق هاي منازل به طوري که مقابل قبله باشد تاکيد کرد و يادآور شد: در معماري هاي اسلامي طوري از زمين بهره برداري شود که اتاقي را به عنوان مصلا که داراي قرآن و فرشي پاک و طاهر باشد بسازند تا مکاني مناسب براي رفع حاجت مردم به درگاه خدا باشد.ايشان خاطرنشان کرد: مرگ از پوست درآمدن است، انسان مرگ را مي ميراند و در صحنه مصاف با آن پيروز است لذا يک موجود ابدي بايد کارهاي ابدي انجام دهد و همين است که بايد اتاقي به عنوان مصلا در منازل پيش بيني شود.آيت ا... جوادي آملي افزود: شهرسازان بايد علاوه بر علوم تخصصي خود بر علوم عمومي و پايه نيز مسلط باشند تا از ايجاد کارهاي موازي و اضافه کاري در شهرسازي جلوگيري شود.

 

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 7 خرداد 1390 ، 23:17

بیانیه وزارت مسکن درباره معماری ایرانی اسلامی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

بیانیه دفتر معماری و طراحی شهری در خصوص چیستی معماری ایرانی - اسلامی به تعبیری مهمترین سند وزارتی در حوزه معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی است. کتابچه بسیار کوچک و مجملی که از معدود سندهای مربوط به معماری اسلامی در طول عمر وزارت مسکن و شهرسازی جمهوری اسلامی ایران بشمار میرود.

این کتابچه در ابعادی کوچک -حدودا 10 در15 - در 61 صفحه و بشمارگان 1000 نسخه در تابستان 1388 شمسی منتشر شده است. مطالعه این اثر کوچک ولی مهم را به علاقمندان حسرتمند اقدامات وزارت مسکن توصیه میکنیم.

در این بیانیه اصول اساسی معماری و شهرسازی ایرانی - اسلامی شامل : مرکزیت، نظم و نظام ، ابهام و ایهام ، تعادل ، کمال گرایی، وحدت و کثرت، تنوع ، هماهنگی با طبیعت ، حرمت و محرمیت ، پرهیز از اسراف ، کامل بودن ، چندکارکردی بودن بناها ، و آرامش اعلام شده است.

همچنین در این بیانیه بناها به سه دسته سرپناه ، ساختمان و معماری تقسیم شده است.

جمع بندی پایانی بیانیه دارای 19 بند است که خلاصه بندها بشرح زیر است:

  1. اجتناب ناپذیری حذف عوامل منفی موثر در تحقق معماری
  2. توجه به بستر طبیعی و پتانسیلهای تاریخی فرهنگی
  3. مسجد محوری در محله و شهر
  4. معماری ایرانی اسلامی نیازمند ثبات اجتماعی
  5. تبعیت از ساختار شهرهای فرهنگی
  6. تاکید بر انواع اقدامات احیای بافت
  7. تبعیت از ریخت و دانه بندی موجود شهرها
  8. بهره مندی از نعمات الهی(طبیعت)
  9. رعایت سلسله مراتب شهری
  10. بهره گیری از نمادهای صادقانه
  11. اصل محرمیت
  12. صیانت از بناهای تاریخی و کشف ارزشهای پنهانشان
  13. مصالح بومی
  14. ارتقای کیفی فضای شهری
  15. انطباق احجام با خطوط طبیعی
  16. نگهداری باغهای شهری
  17. فناوری نوین صرفا در خدمت افزایش کیفیت
  18. لزوم ایجاد مرجعی واحد برای معماری شهرسازی
  19. حفظ و اشاعه هنرهای سنتی مرتبط و و ابسته

صفحه 17 از 17